DaiCuc.comĐại Cục
Đại cục trong công việc

Tranh luận với đồng nghiệp trong cuộc họp: giữ quan hệ lâu dài hơn thắng một lần cãi

Thắng một cuộc cãi trong họp mà người kia mất mặt thì ba tháng sau bạn trả giá. Cách nói bất đồng mà vẫn giữ quan hệ, và những lúc phải giữ quan điểm tới cùng.

Vietnamese engineers seen from behind standing beside a production line in a Bac Ninh factory, two men talking calmly near machinery, soft industrial light, medium shot

Trong công việc, thắng một cuộc tranh luận chỉ có giá trị khi quyết định cuối tốt hơn và người kia vẫn sẵn lòng làm cùng bạn. Nếu thắng bằng cách làm đồng nghiệp mất mặt trước người khác, bạn được một ván cãi nhưng mất một người hợp tác trong nhiều tháng sau.

Người giỏi chuyên môn hay mắc chuyện này nhất, vì họ đúng thật và thấy rõ người kia sai. Cái họ không thấy là đại cục: dự án còn dài, người kia còn ở đó, và mỗi cuộc họp sau này đều mang dư âm của lần trước. Bài dưới đây lấy chuyện một kỹ sư ở Bắc Ninh, nêu cách đọc từ bàn cờ và từ cách kết thúc khởi nghĩa Lam Sơn, rồi đưa ra cách nói bất đồng cụ thể. Phần cuối nói rõ những lúc không được lùi, vì giữ quan hệ không bao giờ là lý do để im lặng trước một chuyện sai về an toàn hay số liệu. Bài viết cho người đi làm ở mọi cấp, từ nhân viên tới trưởng phòng, vì ai cũng có lúc phải nói khác ý người khác trước đám đông.

Vì sao thắng cãi thường là thắng nhỏ

Một cuộc tranh luận trong họp có hai lớp. Lớp trên là nội dung: phương án nào tốt hơn. Lớp dưới là thể diện: ai đúng, ai sai trước mặt mọi người. Người đúng về nội dung thường chỉ chú ý lớp trên và nghĩ rằng chứng minh xong là xong. Nhưng người kia sống ở cả lớp dưới. Bị bác trước đồng nghiệp, nhất là trước cấp dưới của họ, là một vết mà người ta nhớ lâu hơn nội dung tranh luận. Vài tuần sau, có khi chính bạn quên mình đã nói gì, nhưng người kia nhớ rõ từng chữ.

Hệ quả không đến ngay. Nó đến dưới dạng những việc nhỏ: lần sau bạn cần hỗ trợ thì người kia bận, bản vẽ của bạn bị soi kỹ hơn bình thường, thông tin tới tay bạn chậm hơn một nhịp. Không ai nói ra, nên bạn khó nối nó với cuộc họp hôm trước. Cộng dồn qua vài tháng, cái giá này lớn hơn nhiều so với cái được của một lần thắng cãi.

Điều đó không có nghĩa là im lặng cho êm. Nội dung sai mà không ai nói thì dự án hỏng, và bạn cũng chịu. Vấn đề là cách thắng: thắng ở lớp nội dung mà không bắt người kia thua ở lớp thể diện.

Chuyện ở xưởng tại Bắc Ninh

Anh Minh, kỹ sư thiết kế khuôn của một nhà máy linh kiện ở Bắc Ninh, phát hiện quy trình làm nguội mà trưởng xưởng sản xuất anh Hùng đề xuất sẽ làm sản phẩm cong vênh. Trong buổi họp với giám đốc, anh Minh đưa ra số liệu thử nghiệm, chỉ từng điểm sai và kết luận: "Phương án này không dùng được." Giám đốc đồng ý với anh Minh. Về nội dung, anh hoàn toàn đúng.

Ba tháng sau, mỗi lần khuôn mới của anh Minh xuống xưởng là có chuyện: chạy thử chậm, báo lỗi vụn vặt, yêu cầu sửa nhiều vòng. Anh Hùng không làm gì sai quy định. Anh chỉ không còn chủ động giúp. Trước đó, anh Hùng hay gọi điện báo sớm những chỗ khuôn khó chạy, tiết kiệm cho anh Minh cả tuần sửa. Giờ thì không.

Nhìn lại, anh Minh có thể đã làm khác: gặp riêng anh Hùng trước họp, đưa số liệu, hỏi anh Hùng có thấy chỗ đó không. Rất có thể anh Hùng sẽ tự sửa đề xuất và mang vào họp như ý của mình. Kết quả kỹ thuật như nhau, nhưng quan hệ thì khác hẳn.

Cách đọc: ăn quân mà hở thế, và cách kết thúc khởi nghĩa Lam Sơn

Người chơi cờ tướng có câu nhắc nhau: đừng ham ăn quân mà bỏ thế. Có những nước ăn được một quân của đối phương nhưng kéo quân mình ra khỏi chỗ đang giữ, để lộ sơ hở cho cả ván. Thắng một cuộc cãi bằng cách làm người kia mất mặt cũng giống vậy: bạn ăn được một quân, nhưng thế hợp tác của bạn ở xưởng hở ra.

Trong sử Việt, cách kết thúc cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427) do Lê Lợi lãnh đạo, với Nguyễn Trãi là người soạn nhiều thư từ gửi tướng giặc, thường được nhắc như một bài học về thắng mà không dồn đối phương tới đường cùng. Nghĩa quân nhiều lần dùng thư để dụ hàng, và khi chiến thắng, đã để quân Minh đầu hàng được rút về nước thay vì truy đến cùng. Cách đọc ở đây là một bài học, không phải lời của người xưa: mục tiêu là hòa bình lâu dài, không phải hạ nhục bên thua.

Đem vào cuộc họp ở xưởng, quy mô nhỏ hơn rất nhiều nhưng logic giống nhau: mục tiêu của bạn là dự án chạy tốt và đội làm việc trơn tru. Thắng mà để người kia giữ được thể diện là con đường dẫn tới mục tiêu đó.

Hai cách thắng, hệ quả sau một tuần, ba tháng, một năm

Bảng so hai cách anh Minh có thể đã làm. Nội dung kỹ thuật cuối cùng ở hai cột là như nhau.

Thời điểmBác thẳng trong họp, trước giám đốcGặp riêng trước, để người kia tự sửa
Ngay sau họpPhương án đúng được chọn; anh Hùng im lặng, không vuiPhương án đúng được chọn; anh Hùng trình bày bản sửa
Một tuần sauTrao đổi giữa hai người ngắn, chỉ qua tin nhắnAnh Hùng gọi hỏi thêm về khuôn
Ba tháng sauKhuôn mới chạy thử chậm, lỗi vụn vặt nhiềuAnh Hùng báo sớm chỗ khó chạy
Một năm sauHai người tránh làm chung dự ánHai người được giao chung dự án lớn

Cột bên phải tốn thêm khoảng ba mươi phút gặp riêng. Đó là khoản đầu tư rẻ nhất trong cả dự án. Đây là bảng giả định để minh họa, không phải số đo, nhưng ai làm việc ở xưởng vài năm đều nhận ra cột giữa. Điều đáng chú ý là ở cả hai cột, giám đốc đều chọn đúng phương án kỹ thuật. Khác biệt chỉ nằm ở quan hệ giữa hai người làm việc hằng ngày với nhau, thứ mà giám đốc ít khi nhìn thấy nhưng quyết định tốc độ của mọi việc về sau.

Bốn câu tự hỏi trước khi phản bác trong cuộc họp

Cuộc họp là sân khấu, có khán giả. Trước khi nói "không đúng", bạn tự hỏi nhanh bốn câu sau. Nếu chưa kịp nghĩ, có thể ghi lại ý và xin trao đổi sau họp.

  • Quyết định có phải chốt ngay trong buổi này không? Nếu không, gặp riêng trước luôn tốt hơn.
  • Người kia có biết thông tin mà mình biết không? Nhiều khi họ sai vì thiếu dữ liệu, không phải vì kém.
  • Có ai trong phòng là cấp dưới của người kia không? Bác người ta trước cấp dưới của họ là vết khó lành nhất.
  • Mình muốn phương án đúng, hay muốn mình được thấy là đúng? Câu này khó trả lời thật, nhưng đáng hỏi.

Nếu cả bốn câu đều cho thấy phải nói ngay, thì nói, nhưng theo cách ở mục dưới. Trường hợp anh Minh, câu thứ nhất đã đủ để đổi cách làm: quyết định quy trình làm nguội không cần chốt trong buổi đó, nên một cuộc gặp riêng trước hoàn toàn khả thi. Câu thứ ba cũng đáng lưu ý, vì trong phòng có hai tổ trưởng dưới quyền anh Hùng.

Cách nói bất đồng mà người kia vẫn giữ được thể diện

Câu mẫu xưng "mình". Mục tiêu của mỗi bước là chuyển cuộc nói chuyện từ "ai đúng" sang "cái gì đúng".

  1. Ghi nhận phần đúng trước, thật lòng: "Phương án của anh rút ngắn thời gian làm nguội, phần đó rất cần."
  2. Đưa dữ liệu thay vì phán xét: "Lần thử tuần trước, mình đo được độ cong ở mép vượt mức cho phép."
  3. Hỏi thay vì kết luận: "Anh thấy mình có cách nào giữ được thời gian mà không bị cong không?"
  4. Để người kia góp phần vào giải pháp. Phương án cuối nên có dấu ấn của cả hai.
  5. Sau họp, nhắn một câu ghi nhận phần đóng góp của người kia, nhất là nếu có cấp trên đọc.

Cái không cần làm: không cần xin lỗi vì mình có ý kiến khác. Xin lỗi quá mức làm nội dung yếu đi và người nghe khó biết bạn chắc tới đâu. Cũng không cần chuẩn bị một bài thuyết trình dài để áp đảo; một hai con số đúng chỗ thuyết phục hơn mười trang trình chiếu, và để lại khoảng trống cho người kia cùng nghĩ.

Nếu người kia phản ứng gay gắt dù bạn đã nói khéo, đừng nâng giọng theo. Bạn nhắc lại dữ liệu một lần, đề nghị thử nghiệm thêm để cả hai cùng xem kết quả, rồi dừng. Một thử nghiệm chung thường giải quyết được điều mà mười phút cãi nhau không làm được, vì nó chuyển câu hỏi từ ai thắng sang máy đo nói gì.

Khi nào phải giữ quan điểm tới cùng

Khi liên quan tới an toàn. Một quy trình có thể gây tai nạn thì không có chuyện nhường để giữ hòa khí. Nói thẳng, nói sớm, và ghi lại bằng văn bản.

Khi số liệu bị bóp méo. Giữ quan hệ không có nghĩa là chấp nhận báo cáo sai. Bạn vẫn nói được nhẹ nhàng, nhưng không được im. Hãy đưa số liệu gốc và đề nghị kiểm lại cùng nhau, để người kia có đường sửa mà không phải nhận lỗi trước đám đông.

Khi khách hàng sẽ chịu hậu quả. Bất đồng nội bộ nhường được, nhưng không được đẩy rủi ro sang người ngoài.

Khi đã gặp riêng mà không được. Bạn đã cho người kia cơ hội giữ thể diện. Lúc đó mang ra họp là đúng trình tự, và mọi người sẽ thấy bạn đã đi đường đàng hoàng.

Khi im lặng làm bạn thành người cùng chịu trách nhiệm. Nếu bạn biết rõ phương án sai mà không nói vì sợ mất lòng, khi việc hỏng bạn vẫn bị hỏi vì sao không lên tiếng. Giữ quan hệ là giữ cách nói, không phải giữ im lặng.

Câu hỏi thường gặp

Nếu không có thời gian gặp riêng trước cuộc họp thì sao?

Bạn có thể nêu dữ liệu dưới dạng câu hỏi trong họp, rồi đề nghị hai bên trao đổi thêm sau buổi họp trước khi chốt. Cách này giữ được nội dung mà không bắt người kia phải thua ngay trước mọi người.

Phản bác sếp trong cuộc họp có nên không?

Nên khi việc đó quan trọng và bạn có dữ liệu, nhưng nên dùng câu hỏi và đề xuất thay cho câu khẳng định người kia sai. Nếu có thể, gửi trước một tin nhắn ngắn để sếp không bất ngờ trước mặt người khác.

Đã lỡ làm đồng nghiệp mất mặt thì sửa thế nào?

Gặp riêng, nói rằng bạn đã nói chưa khéo ở buổi họp, ghi nhận phần đóng góp của họ, và đề nghị cùng làm phần tiếp theo. Không cần phủ nhận nội dung mình đã đúng, chỉ sửa cách nói.

Nhường trong tranh luận có làm mình bị coi là thiếu chính kiến không?

Nhường cách nói không phải nhường nội dung. Người ta coi trọng người có quan điểm rõ và biết nói sao cho mọi người cùng đi tiếp, hơn là người lúc nào cũng phải thắng.

Đồng nghiệp hay bác mình gay gắt trong họp thì xử lý thế nào?

Đừng đáp trả ngay trong họp. Sau đó gặp riêng, nói cụ thể lần nào, câu nào khiến bạn khó làm việc, và đề nghị lần sau góp ý trước cho nhau. Nếu vẫn lặp lại, báo với người quản lý chung.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138