DaiCuc.comĐại Cục
Tư tưởng trong binh thư, hịch văn

Lấy đoản chế trường là gì: dùng cái nhỏ, cái gọn của mình để thắng cái lớn

Lấy đoản chế trường là tư tưởng Trần Hưng Đạo dặn lại năm 1300: không đấu vào chỗ mạnh của bên kia mà dùng cái gọn, cái linh hoạt của mình. Cách áp dụng cho người nhỏ.

Small Vietnamese bakery owner arranging fresh bread on a narrow wooden counter in a tiny shop on an old Hue street, seen from the side, warm morning light

Lấy đoản chế trường nghĩa là không đấu vào đúng chỗ mạnh của bên kia, mà dùng cái ngắn, cái gọn, cái linh hoạt của mình để khống chế cái dài, cái lớn, cái cồng kềnh của họ. Tư tưởng này gắn với lời Trần Hưng Đạo dặn lại vua Trần Anh Tông năm 1300, khi ông ốm nặng và được hỏi kế giữ nước.

Ý chính rất gần với đời thường: người nhỏ mà chọn đấu theo luật chơi của người lớn thì gần như chắc thua. Người nhỏ thắng được khi chọn sân chơi nơi cái nhỏ trở thành lợi thế. Bài này giải thích hai cách hiểu chữ "đoản" và "trường", rồi đi vào cách một cửa hàng nhỏ, một học sinh, một nhóm làm việc ít người tìm ra "đoản" của mình.

Lời dặn năm 1300 và bối cảnh của nó

Theo sử cũ, năm 1300 Hưng Đạo Vương ốm nặng, vua Trần Anh Tông đến thăm và hỏi nếu giặc phương Bắc lại sang thì nên tính kế thế nào. Câu trả lời của ông được chép lại khá dài; trong đó có ý: bên kia cậy trường trận, bên mình dùng đoản binh, lấy đoản binh chế trường trận là lẽ thường của binh pháp. Cũng trong lời dặn ấy có ý khoan thư sức dân, là một tư tưởng lớn khác mà Đại Cục bàn ở bài riêng.

Điều đáng chú ý là thời điểm. Lúc ấy nhà Trần đã ba lần đánh lui Nguyên Mông, năm 1258, 1285 và 1288. Lời dặn là đúc kết của người đã đi qua cả ba cuộc kháng chiến, nói với người sẽ phải gánh việc nước sau mình. Ông không dặn phải có quân đông bằng đối phương, mà dặn phải biết đánh theo cách của mình.

Bài này không đi vào diễn biến các trận đánh thời Trần, việc đó thuộc về sách sử quân sự. Thứ chúng ta giữ lại là một nguyên lý chọn cách đấu: khi bên kia lớn hơn, đừng để cuộc đấu diễn ra theo luật mà họ có lợi. Hãy kéo nó về chỗ mà cái nhỏ của mình có ích. Đây là cách đọc để áp dụng, không phải lời bình về chiến thuật cụ thể.

"Đoản" và "trường": hai cách hiểu thường gặp

Chữ "đoản" là ngắn, "trường" là dài. Người đọc hôm nay hiểu cặp chữ này theo hai lớp. Cả hai lớp đều có ích khi áp dụng.

Lớp nghĩaTrường (bên kia)Đoản (bên mình)Ví dụ đời thường
Lối đánhDàn trận lớn, đánh kéo dài, cần đường tiếp tế xaĐánh gọn, nhanh, chọn chỗ, chọn lúcTiệm nhỏ phục vụ trong mười phút, chuỗi lớn cần quy trình dài
Thế mạnh – thế yếuCái bên kia mạnh và quen dùngCái mình có mà bên kia không cóNgười mới vào nghề không có kinh nghiệm nhưng có thời gian và sự tò mò
Quy môLớn, nhiều tầng, chậm đổi hướngNhỏ, ít tầng, đổi hướng trong một ngàyNhóm năm người thử cách làm mới ngay tuần sau, công ty lớn cần ba tháng duyệt
Khoảng cáchĐến từ xa, không quen địa hìnhỞ ngay đây, hiểu từng con đườngThợ sửa xe đầu ngõ biết khách quen hơn một hãng lớn ở trung tâm

Điều chung của mọi dòng: "đoản" không phải là yếu. "Đoản" là một loại sức mạnh khác, chỉ phát huy khi cuộc đấu được kéo về đúng chỗ. Đem cái ngắn ra đấu đúng cái dài thì cái ngắn thua; đem cái ngắn vào nơi cái dài không xoay xở được thì cái ngắn thắng.

Đại cục nằm ở chỗ chọn sân chơi

Lối nghĩ này là tư duy đại cục vì nó đặt câu hỏi trước câu hỏi. Phần lớn người ta hỏi "làm sao thắng được", rồi lao vào so sức. Lấy đoản chế trường hỏi trước: "đấu ở đâu, đấu bằng gì thì mình có lợi". Khi đã chọn sai sân, mọi cố gắng sau đó chỉ làm thua chậm hơn.

Trên bàn cờ tướng có một hình ảnh dễ hiểu. Bên đang ít quân hơn mà cứ đổi quân ngang nhau thì càng đổi càng thiệt, vì quân ít đi làm lợi thế của bên nhiều quân rõ hơn. Người chơi tinh ý thì tránh đổi, giữ cho thế cờ phức tạp, tìm một cánh nơi quân đối phương đang mỏng để tập trung sức. Đó là một ý tưởng trung cuộc, không phải nước đi cụ thể, và đúng tinh thần đoản chế trường: không đấu theo cách bên kia muốn.

Ngoài đời cũng vậy. Một học sinh ở Quảng Trị học lực trung bình mà cứ so điểm từng môn với bạn giỏi nhất lớp thì chỉ thấy mình kém. Nếu em nhận ra mình vẽ tốt, kiên nhẫn với việc tay chân, thích tìm hiểu máy móc, em có thể chọn hướng học nghề hay ngành kỹ thuật mà ở đó những thứ ấy là lợi thế. Em không thắng bạn kia; em chọn một cuộc đua khác, nơi mình có cơ hội.

Tình huống: tiệm bánh nhỏ ở Huế mở cạnh một chuỗi lớn

Chị Mai có một tiệm bánh mì nhỏ ở Huế. Một chuỗi cửa hàng lớn mở chi nhánh cách đó hai trăm mét, giá rẻ hơn, chỗ ngồi rộng hơn, quảng cáo nhiều hơn. Chị không đấu giá, không đấu chỗ ngồi. Chị làm thế này:

  1. Viết ra ba thứ chuỗi lớn mạnh hơn hẳn mình: giá nhập nguyên liệu, mặt bằng, tiền quảng cáo. Quyết định không đấu ở cả ba thứ này.
  2. Viết ra ba thứ mình làm được mà họ khó làm: nhớ tên và khẩu vị khách quen, đổi món theo mùa trong một ngày, giao tận nơi cho văn phòng gần đó trước bảy giờ sáng.
  3. Chọn một nhóm khách mà ba thứ ấy có giá trị nhất: nhân viên mấy văn phòng quanh khu, cần ăn sáng nhanh và quen.
  4. Thử trong một tháng: nhận đặt trước tối hôm trước, sáng giao đúng giờ, mỗi tuần có một món theo mùa.
  5. Đếm lại sau một tháng: bao nhiêu khách đặt trước quay lại, món mùa nào bán hết, món nào nên bỏ.

Tiệm chị không lớn lên bằng chuỗi kia, và cũng không cần thế. Chị giữ được một nhóm khách mà chuỗi lớn không phục vụ kịp theo cách chị làm. Đó là đoản chế trường ở quy mô một cửa hàng: không thắng toàn bộ, mà thắng ở chỗ mình chọn.

Danh sách để tìm ra "đoản" của chính bạn

Nhiều người không thấy lợi thế của mình vì cứ nhìn bằng thước đo của người lớn hơn. Danh sách dưới đây gợi ý những loại "đoản" thường bị bỏ quên.

  • Tốc độ đổi hướng. Ít người, ít tầng duyệt nên quyết trong một buổi.
  • Sự gần gũi. Biết tên, biết hoàn cảnh của từng người mình phục vụ.
  • Hiểu địa bàn. Biết con hẻm nào ngập, chợ nào họp sớm, ai là người có tiếng nói trong khu.
  • Sự chuyên. Làm một việc hẹp nhưng sâu, thứ mà bên lớn coi là quá nhỏ để quan tâm.
  • Chi phí thấp. Không phải nuôi bộ máy lớn nên chịu được giai đoạn ít thu hơn.
  • Lòng tin cá nhân. Người ta tin một con người cụ thể dễ hơn tin một thương hiệu.
  • Sự chịu khó. Sẵn sàng làm những việc lặt vặt mà bên lớn thấy không đáng.

Cách dùng: đánh dấu ba mục bạn có rõ nhất, rồi tự hỏi mình đang dùng chúng ở đâu. Rất thường gặp trường hợp người ta có cả ba nhưng lại dồn sức vào đúng chỗ bên kia mạnh nhất, chẳng hạn hạ giá để cạnh tranh với người có giá nhập rẻ hơn mình nhiều.

Những chỗ hay hiểu sai về đoản chế trường

Hiểu "đoản" là đánh lén, chơi xấu. Đoản chế trường là chọn cách và chỗ đấu hợp với mình, không phải bỏ luật chơi. Trong kinh doanh hay học tập, chơi xấu có thể thắng một lần nhưng làm mất cái "đoản" quý nhất của người nhỏ là lòng tin.

Nghĩ nhỏ thì lúc nào cũng thắng được lớn. Lời dặn nói đó là lẽ thường của binh pháp, không nói là phép màu. Nếu sân chơi duy nhất là sân của bên lớn, người nhỏ nên tính chuyện tránh đấu hoặc tìm chỗ khác, không nên cố.

Quên rằng cái "đoản" cũng phải được rèn. Đánh nhanh, gọn đòi hỏi kỷ luật và chuẩn bị. Một tiệm nhỏ hứa giao trước bảy giờ mà hôm đúng hôm trễ thì cái nhanh ấy không còn là lợi thế.

Khi lớn lên lại quên mất cái đoản. Nhiều tổ chức thắng nhờ gọn nhẹ, rồi lớn dần thành chính cái cồng kềnh mình từng thắng. Lâu lâu nên hỏi lại: cái gì từng giúp mình thắng, giờ còn giữ được không.

Câu tự hỏi trước một cuộc đấu không cân sức

Trước khi bước vào một cuộc cạnh tranh mà bên kia lớn hơn mình, dù là thi tuyển, giành khách hay tranh một vị trí, năm câu hỏi dưới đây giúp bạn kiểm xem mình có đang đấu theo luật của người khác không.

  • Bên kia thắng nhờ cái gì? Gọi đúng tên thế mạnh của họ, đừng nói chung chung là "họ mạnh hơn". Gọi được tên thì mới biết tránh chỗ nào.
  • Cuộc đấu hiện nay đang diễn ra trên sân của ai? Nếu thước đo đang dùng là thước đo bên kia giỏi nhất, bạn đang đứng sai chỗ.
  • Có chỗ nào bên kia khó với tới không? Một nhóm khách quá nhỏ với họ, một việc quá lặt vặt, một vùng quá xa trung tâm. Chỗ đó thường là sân của bạn.
  • Nếu bên kia đổi sang làm giống mình, mình còn lợi thế gì? Lợi thế dễ bị bắt chước là lợi thế ngắn hạn. Lợi thế gắn với con người, quan hệ và địa bàn thì khó chép hơn.
  • Mình có cần thắng toàn bộ không? Phần lớn thời gian, người nhỏ chỉ cần thắng đủ ở một chỗ để sống tốt. Đặt mục tiêu thắng toàn bộ là tự kéo mình về sân của bên lớn.

Nếu sau năm câu hỏi bạn vẫn không tìm ra chỗ nào mình có lợi, đó cũng là một câu trả lời đáng giá. Có những cuộc đấu nên tránh, và biết tránh đúng lúc cũng là một cách nhìn đại cục. Lời dặn năm xưa nói về cách đánh khi buộc phải đánh, không khuyên lao vào mọi trận.

Câu hỏi thường gặp

Câu lấy đoản chế trường xuất phát từ đâu?

Ý này nằm trong lời Trần Hưng Đạo nói với vua Trần Anh Tông năm 1300, khi ông ốm nặng và được hỏi kế sách giữ nước, được chép trong sử cũ. Ông nói bên kia cậy trường trận, bên mình dùng đoản binh, lấy đoản chế trường là lẽ thường của binh pháp.

Đoản binh và trường trận nghĩa là gì?

Trường trận là lối dàn trận lớn, đánh dài, dựa vào lực lượng đông. Đoản binh là lối đánh gọn, linh hoạt, chọn chỗ chọn lúc. Người đọc hôm nay còn hiểu rộng ra là cái mạnh quen dùng của bên kia và cái riêng của bên mình.

Người kinh doanh nhỏ áp dụng lấy đoản chế trường thế nào?

Hãy liệt kê những thứ bên lớn mạnh hơn hẳn và quyết định không đấu ở đó. Sau đó tìm những thứ bạn làm được mà họ khó làm, như sự gần gũi, tốc độ đổi món, hiểu địa bàn, rồi chọn nhóm khách coi trọng chính những thứ ấy.

Học sinh có thể dùng tư tưởng này không?

Có. Thay vì so điểm từng môn với bạn giỏi nhất, em có thể tìm thế mạnh riêng của mình và chọn hướng học nơi thế mạnh ấy có giá trị. Bố mẹ nên giúp con nhìn ra cái riêng, không nên xếp con với bạn bè theo một thước đo.

Lấy đoản chế trường có giống lấy ít địch nhiều không?

Hai ý gần nhau nhưng nhấn khác. Lấy ít địch nhiều nói về tương quan lực lượng. Lấy đoản chế trường nhấn vào việc chọn cách đấu và chỗ đấu để cái riêng của mình phát huy, kể cả khi lực lượng không chênh nhau nhiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138