DaiCuc.comĐại Cục
Rèn tư duy đại cục mỗi ngày

Nhìn lại một ngày như một ván cờ: bài tập 15 phút mỗi tối để thấy đại cục

Xem lại một ngày theo cách người chơi cờ xem lại ván: tìm nước mở đầu, nước ngoặt, nước thừa và nước cho ngày mai, chỉ mất mười lăm phút mỗi tối.

A woman in her thirties sitting alone at a wooden balcony table at dusk, small xiangqi board with blank pieces beside an open notebook, warm lamp light, side angle

Nhìn lại một ngày như một ván cờ là dành mười lăm phút buổi tối để hỏi bốn câu: ngày hôm nay mở đầu bằng nước nào, nước ngoặt nằm ở đâu, nước nào đi thừa, và ngày mai cần đi nước gì trước. Bài tập không nhằm chấm điểm bản thân, mà để thấy chuỗi việc trong ngày nối với nhau ra sao, giống người chơi cờ ngồi bày lại ván vừa đánh để hiểu vì sao thế cờ chuyển từ cân bằng sang bị động.

Người chơi cờ lâu năm hầu như ai cũng có thói quen xem lại ván, nhưng hiếm ai xem lại ngày của mình theo cùng cách đó. Phần lớn chúng ta chỉ nhớ cảm giác: hôm nay mệt, hôm nay vui, hôm nay bị sếp nói. Dưới đây là cách làm cụ thể, một ví dụ một buổi tối có thật trong đời thường, những chỗ hay làm sai và cách biết bài tập có đang giúp bạn hay không.

Vì sao người chơi cờ xem lại ván, còn ta thì không xem lại ngày

Trên bàn cờ, ván thua hiếm khi thua ở nước cuối. Người mới chơi thường nhớ nước mất xe, nhưng người có kinh nghiệm bày lại sẽ thấy cái gốc nằm sớm hơn nhiều: một nước để quân nằm im ở góc, một lần tham ăn tốt để đối phương được đi trước hai nhịp, một lúc không chịu đổi quân khi đổi là có lợi. Xem lại ván là đi tìm cái gốc đó, chứ không phải tự trách vì nước cuối.

Một ngày làm việc cũng có cấu trúc như vậy. Buổi chiều bạn cáu với đồng nghiệp, nhưng gốc có thể nằm từ buổi sáng: bạn mở hộp thư trước khi làm việc chính, bị cuốn vào ba việc nhỏ, tới chiều thì việc chính dồn lại và bạn mất bình tĩnh. Nếu chỉ nhớ cảm giác cáu, ngày mai bạn sẽ lặp lại đúng trình tự đó.

Lý do ta ít xem lại ngày là vì nó không có bàn cờ. Không có gì bày ra trước mắt, nên trí nhớ tự chọn những đoạn nhiều cảm xúc nhất và bỏ qua những nước đi nhạt nhưng quyết định. Bài tập này dựng một bàn cờ tạm bằng giấy: bạn ghi lại ngày theo thứ tự, rồi nhìn vào chuỗi đó như nhìn vào một ván đã đánh xong.

Điểm khác quan trọng: người xem lại ván cờ không hỏi "mình có giỏi không", họ hỏi "thế cờ đổi ở đâu". Hai câu hỏi dẫn tới hai tâm thế khác hẳn. Câu đầu khiến ta né tránh, câu sau khiến ta tò mò. Đại cục bắt đầu từ tò mò về cấu trúc chứ không bắt đầu từ việc tự khen hay tự trách.

Bốn câu hỏi xương sống của bài tập

Nước mở đầu là gì? Việc đầu tiên bạn làm khi bắt đầu ngày làm việc, không phải lúc thức dậy. Với nhiều người, đó là mở điện thoại đọc tin nhắn. Nước mở đầu quyết định nhịp của cả buổi sáng, giống như khai cuộc quyết định ai cầm quyền chủ động. Ghi đúng việc đã làm, không ghi việc định làm.

Nước ngoặt nằm ở đâu? Thời điểm ngày của bạn đổi chiều, tốt lên hoặc xấu đi. Có thể là một cuộc gọi, một quyết định nhận thêm việc, một lần bỏ bữa trưa. Thường mỗi ngày chỉ có một hoặc hai nước ngoặt thật sự. Nếu bạn liệt kê tới năm cái, nhiều khả năng bạn đang ghi cảm xúc chứ chưa ghi nước đi.

Nước nào đi thừa? Việc tốn sức mà không làm thế của bạn mạnh lên: cuộc họp không cần dự, tin nhắn trả lời ngay khi có thể để chiều, nửa tiếng chỉnh sửa một bản trình bày không ai đọc kỹ. Trên bàn cờ đó là nước "đi cho có", đẩy một quân không có nhiệm vụ.

Nước đầu tiên của ngày mai là gì? Câu hỏi này biến bài tập từ nhìn lại thành nhìn tới. Chỉ chọn một việc, và nó phải là việc làm thế của bạn mạnh lên, không nhất thiết là việc gấp nhất. Ghi ra giấy để sáng mai bạn không phải nghĩ lại, vì buổi sáng là lúc ta dễ bị cuốn nhất.

Thêm một câu khi còn sức: đối phương đã đi nước gì? Đối phương ở đây không phải kẻ thù, mà là những lực bên ngoài: sếp đổi ưu tiên, con ốm, khách huỷ hẹn. Ghi lại để thấy phần nào trong ngày là do mình đi, phần nào là do hoàn cảnh đi. Hai phần này cần hai cách ứng xử khác nhau.

Một buổi tối cụ thể: chị kế toán ở Cần Thơ

Chị Hạnh, ba mươi tư tuổi, làm kế toán tổng hợp cho một công ty phân phối thức ăn chăn nuôi ở Cần Thơ. Tuần cuối tháng nào chị cũng về nhà muộn và mệt. Chị thử bài tập này vào một tối thứ Tư, ngồi ở bàn ăn sau khi con đã ngủ, với một tờ giấy chia bốn ô.

Ô nước mở đầu, chị ghi: "Tám giờ, mở nhóm tin nhắn của phòng, trả lời bốn câu hỏi về hoá đơn." Ô nước ngoặt, chị ngập ngừng một lúc rồi ghi: "Mười giờ, nhận lời làm thêm bảng đối chiếu công nợ cho anh bên kinh doanh vì ngại từ chối." Chị nhận ra từ lúc đó việc chính là khoá sổ tháng bị đẩy sang chiều, rồi sang tối.

Ô nước thừa, chị ghi hai việc: định dạng lại một bảng tính cho đẹp dù chỉ mình chị xem, và ngồi họp giao ban bốn mươi phút trong khi phần của chị chỉ năm phút. Ô ngày mai, chị viết: "Tám giờ, làm khoá sổ trước, chưa mở nhóm tin nhắn tới chín rưỡi. Nếu ai nhờ việc ngoài, hẹn sau ba giờ chiều."

Điều chị thấy rõ nhất không phải là chị làm chậm, mà là nước ngoặt của chị là một lời nhận việc, một nước rất nhỏ, nói trong mười giây. Trên bàn cờ, đó giống một nước đi tưởng vô hại nhưng nhường quyền chủ động cho đối phương. Chị không cần làm nhanh hơn, chị cần giữ tiên ở đầu ngày.

Các bước làm trong mười lăm phút

Bạn chỉ cần giấy, bút và một chỗ ngồi yên. Đừng làm trên điện thoại, vì vừa mở ra là thông báo kéo bạn đi.

  1. Phút một đến ba: viết nhanh dòng thời gian của ngày, mỗi dòng một việc, theo thứ tự. Không cần đầy đủ, mười đến mười lăm dòng là đủ.
  2. Phút bốn đến sáu: khoanh tròn nước mở đầu và nước ngoặt. Nếu không tìm ra nước ngoặt, hỏi: "Lúc nào mình bắt đầu thấy ngày đi chệch?"
  3. Phút bảy đến chín: gạch chân những nước thừa. Với mỗi cái, viết một chữ: "bỏ", "dời" hoặc "giao".
  4. Phút mười đến mười hai: ghi một dòng về đối phương, tức những gì hoàn cảnh đã làm với ngày của bạn. Không bình luận, chỉ ghi.
  5. Phút mười ba đến mười lăm: chọn đúng một nước đầu tiên cho ngày mai, viết lên một mảnh giấy riêng và đặt ở chỗ sáng mai bạn nhìn thấy đầu tiên.

Nếu tối đó quá mệt, chỉ làm bước cuối. Một nước đầu tiên rõ ràng cho ngày mai còn đáng hơn một trang phân tích làm qua loa.

Xem lại kiểu kể tội và xem lại kiểu người chơi cờ

Cùng một ngày, hai cách nhìn lại cho ra hai kết quả rất khác. Bảng dưới giúp bạn nhận ra mình đang ở cột nào.

Khía cạnhKiểu kể tộiKiểu người chơi cờ
Câu hỏi chínhHôm nay mình dở ở đâu?Thế cờ đổi chiều ở đâu?
Đối tượng ghiCảm xúc và lời tự tráchViệc đã làm, theo thứ tự
Phần do hoàn cảnhTrộn chung, tự nhận hếtTách riêng thành nước của đối phương
Độ dàiDài, lan man, càng viết càng nặng lòngNgắn, mười đến mười lăm dòng
Kết quảNgủ khó hơnMột nước cụ thể cho sáng mai
Tác dụng sau một thángNé tránh bài tậpThấy mẫu lặp lại trong tuần

Nếu sau ba buổi bạn thấy mình đang viết ở cột giữa, hãy bỏ hẳn phần cảm xúc, chỉ giữ dòng thời gian và bốn câu hỏi. Cảm xúc có chỗ của nó, nhưng không phải ở bài tập này.

Những chỗ hay sai và cách sửa

Ghi quá chi tiết. Người mới thường ghi cả việc đi lấy nước, đọc một bài báo. Bàn cờ có quá nhiều quân thì không nhìn ra thế. Chỉ ghi những việc kéo dài từ mười lăm phút trở lên hoặc có hệ quả về sau.

Tìm nước ngoặt ở chỗ ồn ào nhất. Cuộc cãi nhau thường là hệ quả, không phải nước ngoặt. Lùi lại một hai bước trước đó, bạn hay gặp một quyết định nhỏ và im lặng hơn.

Chọn quá nhiều việc cho ngày mai. Một danh sách năm việc quay về đúng kiểu danh sách việc cần làm thông thường. Bài tập chỉ đòi một nước đầu tiên, vì nước đầu quyết định ai cầm nhịp buổi sáng.

Làm vào lúc đang bực. Xem lại ván ngay sau khi thua đau thì chỉ thấy oan ức. Nếu tối đó còn nóng, để sáng hôm sau làm phần nhìn lại trong năm phút, rồi mới bắt đầu ngày.

Bỏ khi thấy ngày nào cũng giống nhau. Chính lúc thấy giống nhau là lúc bài tập có giá trị nhất: bạn vừa tìm ra mẫu lặp lại. Đánh dấu mẫu đó lại và chọn một nước khác thử trong một tuần.

Sau bốn tuần: cách tự kiểm bài tập có tác dụng

Không cần chấm điểm, chỉ cần lật lại các tờ giấy cũ vào cuối tháng và trả lời mấy câu dưới đây.

  • Trong hai mươi tờ, có nước ngoặt nào lặp lại từ ba lần trở lên không? Nếu có, đó là chỗ bạn nên đặt một quy tắc riêng.
  • Bao nhiêu buổi sáng bạn làm đúng nước đầu tiên đã chọn từ tối trước? Một nửa đã là tiến bộ thật.
  • Những nước thừa bạn ghi "bỏ" có thật sự biến mất khỏi các tờ sau không?
  • Phần "nước của đối phương" có đang ngắn lại vì bạn chủ động hơn, hay dài ra vì hoàn cảnh khó hơn? Cả hai đều là thông tin đáng biết.
  • Bạn có còn làm bài tập vào những tối mệt không? Nếu không, rút gọn còn bước cuối cùng thay vì bỏ hẳn.

Đại cục không đến từ một buổi tối nhìn lại xuất sắc. Nó đến từ chỗ bạn bắt đầu thấy các ngày nối với nhau thành tuần, các tuần thành tháng, giống người chơi cờ lâu năm nhìn một nước đi và thấy được cả kế hoạch phía sau nó.

Câu hỏi thường gặp

Nhìn lại một ngày như ván cờ khác gì viết nhật ký?

Nhật ký ghi cảm xúc và câu chuyện, còn bài tập này chỉ ghi việc đã làm theo thứ tự rồi tìm cấu trúc: nước mở đầu, nước ngoặt, nước thừa. Bạn có thể giữ cả hai, nhưng nên tách riêng để phần phân tích không bị cảm xúc kéo đi.

Có cần biết chơi cờ tướng mới làm được bài tập này không?

Không cần. Cờ tướng chỉ là hình ảnh giúp dễ nhớ bốn câu hỏi. Người chưa từng cầm quân cờ vẫn hiểu ngay thế nào là việc mở đầu, lúc ngày đổi chiều và việc làm cho có, rồi làm theo các bước bình thường.

Nên làm vào buổi tối hay sáng hôm sau?

Buổi tối là tốt nhất vì trí nhớ còn tươi và bạn chọn được nước đầu cho ngày mai. Nếu tối đó còn bực bội hoặc quá mệt, dời sang sáng hôm sau trong năm phút trước khi mở điện thoại cũng được.

Ngày nghỉ cuối tuần có cần nhìn lại không?

Không bắt buộc. Nhiều người chỉ làm ngày làm việc và dành chiều Chủ nhật lật lại năm tờ của tuần để tìm mẫu lặp lại. Nhìn cả tuần một lượt thường thấy rõ hơn nhìn từng ngày riêng lẻ.

Làm sao để không biến bài tập thành tự trách?

Chỉ ghi việc, không ghi lời phán xét về bản thân, và luôn tách riêng phần hoàn cảnh gây ra. Câu hỏi luôn là thế cờ đổi ở đâu, không phải mình kém ở đâu. Nếu thấy nặng lòng, rút gọn chỉ còn bước chọn nước đầu cho ngày mai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138