Trưởng nhóm nhìn đại cục là người biết cả nhóm đang đi về đâu, mỗi người đang đứng ở đâu và đang bị dùng đúng hay sai chỗ, rồi điều chỉnh vị trí thay vì tự lao vào làm phần khó nhất. Việc chính của trưởng nhóm không còn là ghi điểm mà là làm cho cả đội ghi điểm được.
Phần lớn trưởng nhóm được đề bạt vì làm giỏi việc chuyên môn. Đó cũng là cái bẫy đầu tiên: họ tiếp tục làm người giỏi nhất nhóm, ôm khách khó nhất, sửa bài của mọi người, và cả nhóm phụ thuộc vào một người. Trên bàn cờ, đó là cảnh một bên chỉ dùng mỗi một quân xe, các quân khác nằm im. Bài này lấy ví dụ một nhóm bán hàng bảy người ở Cần Thơ, đưa ra bản đồ nhóm, câu hỏi tuần và cách họp đầu tháng để nhìn cả bàn cờ.
Cái bẫy làm người giỏi nhất nhóm
Anh Tuấn được lên trưởng nhóm bán hàng của một công ty phân bón ở Cần Thơ sau ba năm dẫn đầu doanh số. Sáu tháng đầu, doanh số nhóm không tăng, trong khi anh làm việc nhiều hơn bao giờ hết, thường về nhà lúc chín giờ tối. Anh vẫn tự đi gặp các đại lý lớn, vì sợ người khác làm hỏng. Anh sửa từng báo giá của nhân viên. Anh trả lời mọi câu hỏi trong nhóm chat, kể cả câu mà người khác trả lời được.
Kết quả là ba điều. Một, anh thành điểm nghẽn: việc gì cũng chờ anh duyệt. Hai, nhân viên không lớn lên được, vì phần khó nhất luôn bị anh lấy. Ba, không ai nhìn bức tranh chung: vùng nào đang mất đại lý, sản phẩm nào sắp hết mùa, đối thủ đang chen vào đâu. Anh Tuấn bận đến mức không còn giờ để nhìn những chuyện đó.
Đây không phải lỗi về năng lực, mà là lỗi về vai trò. Người bán hàng giỏi trả lời câu hỏi "làm sao chốt được đơn này". Trưởng nhóm phải trả lời câu hỏi khác: "nhóm cần chốt những đơn nào, ai chốt, và cái gì đang cản". Không chuyển được câu hỏi trong đầu thì làm việc càng chăm càng xa vai trò.
Cách đọc từ bàn cờ: quân nằm im là quân phí
Người chơi cờ tướng có kinh nghiệm hay nhắc người mới: đừng đánh cả ván bằng một quân. Xe mạnh nhất, nhưng một mình xe đi lại liên tục trong khi mã, pháo nằm im ở vị trí ban đầu thì sức của cả bàn cờ chỉ còn một phần nhỏ. Ở trung cuộc, bên mạnh thường là bên có nhiều quân hoạt động, phối hợp được với nhau, chứ không phải bên có một quân thật mạnh.
Một ý nữa: mỗi quân có tầm và cách đi riêng. Mã đi được những chỗ xe không đến được, pháo cần có ngòi mới phát huy. Người chơi giỏi đặt mỗi quân vào chỗ nó phát huy, thay vì bắt mã làm việc của xe. Đây là ý tưởng, không phải luật đi quân: bạn đọc nó như một cách nhìn nhóm.
Đem vào nhóm anh Tuấn: anh là quân xe, đi khắp nơi. Sáu người còn lại phần lớn đứng chỗ cũ, làm việc lặp lại. Có người giỏi chăm sóc đại lý lâu năm bị giao đi tìm khách mới. Có người giỏi mở thị trường bị giao ngồi xử lý đơn. Trưởng nhóm nhìn đại cục là người thấy những chỗ đặt sai này và đổi lại. Cũng như trên bàn cờ, việc đầu tiên không phải là đi nhanh hơn, mà là cho những quân đang nằm im được vào trận, mỗi quân ở chỗ nó làm được việc của mình. Khi sáu người cùng hoạt động đúng chỗ, sức của nhóm lớn hơn nhiều lần so với một người chạy khắp bàn.
Bản đồ nhóm: ai mạnh gì, đang đứng đâu
Đây là bản đồ anh Tuấn vẽ lại sau một buổi ngồi riêng. Mỗi dòng là một người, tên đã đổi. Cột cuối là thay đổi anh quyết định làm.
| Người | Mạnh ở | Đang làm | Điều chỉnh |
|---|---|---|---|
| Chị Lan | Giữ quan hệ lâu dài, đại lý tin | Đi tìm đại lý mới ở vùng xa | Chuyển sang giữ ba mươi đại lý lâu năm của nhóm |
| Anh Phong | Mở thị trường, chịu đi xa | Xử lý đơn hàng tại văn phòng | Giao vùng mới phía giáp Vĩnh Long |
| Bạn Nhi | Cẩn thận, giỏi số liệu | Bán hàng như mọi người | Thêm phần theo dõi tồn kho đại lý, giảm chỉ tiêu bán |
| Anh Tuấn | Chốt đơn lớn | Làm mọi việc | Chỉ đi cùng khi đơn trên một mức nhất định, còn lại để người phụ trách tự chốt |
Để vẽ được bảng này, anh Tuấn ngồi riêng với từng người khoảng ba mươi phút, hỏi họ thích phần việc nào nhất, phần nào thấy nặng nề, và nếu được chọn thì muốn làm gì. Câu trả lời nhiều khi khác hẳn điều anh tưởng. Bảng không cần đẹp. Điều quan trọng là bạn viết ra chứ không giữ trong đầu, vì khi viết, những chỗ đặt sai lộ ra rõ hơn nhiều. Sau ba tháng, doanh số nhóm tăng không phải vì ai làm nhiều hơn, mà vì mỗi người làm đúng phần mình mạnh.
Năm câu hỏi đại cục trưởng nhóm tự hỏi mỗi tuần
Dành ba mươi phút cuối tuần, không mở tin nhắn. Mỗi câu trả lời bằng một hai dòng.
- Nhóm đang tiến hay lùi so với mục tiêu quý? Không phải từng người, mà cả nhóm.
- Chỗ nào đang nghẽn, và nghẽn ở mình hay ở người khác? Nếu nhiều việc chờ mình duyệt, mình là điểm nghẽn.
- Ai đang bị dùng sai chỗ, ai đang quá tải? Người quá tải lâu sẽ là người nghỉ việc đầu tiên.
- Có gì đang đổi ở ngoài nhóm mà mình chưa phản ứng? Đối thủ, mùa vụ, chính sách công ty.
- Tuần này mình đã giúp ai lớn lên chưa? Một buổi đi cùng, một lần giao việc khó kèm hướng dẫn.
Câu cuối hay bị bỏ vì không có hạn chót. Nhưng sau một năm, nhóm có người thay được bạn khi bạn nghỉ phép hay được đề bạt là kết quả của chính câu hỏi đó lặp lại mỗi tuần.
Anh Tuấn ghi câu trả lời vào một cuốn sổ riêng, mỗi tuần một trang. Sau hai tháng, chỉ cần lật lại là thấy những vướng lặp đi lặp lại, như kho giao chậm vào cuối tháng hay một đại lý lớn trả nợ chậm. Những thứ lặp lại là thứ đáng đưa vào buổi họp đầu tháng để gỡ tận gốc.
Bốn việc chỉ trưởng nhóm làm được
Giữ hướng. Nhân viên nhìn đơn hàng của mình; trưởng nhóm nhìn hướng của cả nhóm. Khi công ty đổi ưu tiên, trưởng nhóm là người dịch thay đổi đó thành việc cụ thể cho từng người, không để mỗi người hiểu một kiểu.
Gỡ vướng với bên ngoài nhóm. Kho giao chậm, phòng kế toán duyệt công nợ lâu, chính sách giá chưa rõ. Nhân viên không có tiếng nói đủ để gỡ; trưởng nhóm có. Mỗi giờ trưởng nhóm bỏ ra gỡ vướng tiết kiệm nhiều giờ cho cả nhóm.
Bảo vệ người. Khi có lỗi, trưởng nhóm nhận phần của mình trước cấp trên và xử lý nội bộ với nhân viên. Nhóm biết mình được bảo vệ sẽ dám nhận việc khó.
Phát triển người. Giao việc vượt sức một chút, kèm hướng dẫn và chấp nhận chậm hơn khi tự làm. Đây là khoản đầu tư mà người khác trong công ty không làm thay bạn được. Một trưởng nhóm sau hai năm để lại được một hai người có thể thay mình là trưởng nhóm đã làm tròn vai, dù doanh số từng năm có lên xuống.
Chỗ trưởng nhóm hay sai khi cố nhìn đại cục
Lùi quá xa, không còn biết thực tế. Có trưởng nhóm sau khi nghe lời khuyên đừng tự làm hết thì ngồi hẳn ở văn phòng, chỉ xem số. Ba tháng sau họ không còn hiểu vì sao đại lý chê sản phẩm. Nhìn đại cục cần cả số liệu lẫn những buổi đi thực tế định kỳ, ví dụ mỗi tuần đi cùng một nhân viên một buổi.
Đổi bố trí liên tục. Mỗi lần thấy chưa ổn lại xoay người, nhân viên không kịp quen việc nào. Một bố trí mới cần ít nhất một quý để thấy kết quả. Đổi sớm hơn chỉ nên làm khi có dấu hiệu rõ là sai.
Giữ bản đồ nhóm cho riêng mình. Nhân viên không biết vì sao mình được đặt ở đó thì dễ nghĩ mình bị đánh giá thấp. Chia sẻ phần lý do liên quan tới từng người, trong buổi nói chuyện riêng.
Nhầm đại cục với mục tiêu số. Doanh số quý là một phần đại cục, nhưng sức khỏe của nhóm, người nào sắp kiệt sức, quan hệ với các phòng khác cũng là đại cục. Một quý đạt số mà mất hai người giỏi là quý thua.
Buổi họp đầu tháng để cả nhóm nhìn đại cục
Buổi họp này khác buổi họp báo cáo số. Mục tiêu là để mọi người cùng thấy bức tranh chung, không phải để trưởng nhóm kiểm tra từng người.
- Mở đầu bằng năm phút về mục tiêu quý và nhóm đang ở đâu, nói bằng một hai con số chính.
- Mỗi người nói một điều đang thuận và một điều đang vướng, không quá hai phút.
- Trưởng nhóm gom các điểm vướng chung, chọn hai cái nhóm sẽ gỡ trong tháng và người phụ trách.
- Nói rõ thay đổi bố trí nếu có, kèm lý do, để không ai thấy bị hạ vai.
- Kết thúc bằng câu hỏi: tháng này ai cần hỗ trợ gì từ trưởng nhóm?
Buổi họp nên dưới một giờ. Nếu dài hơn, thường là vì nó biến thành buổi báo cáo chi tiết, phần đó nên làm riêng với từng người. Anh Tuấn duy trì buổi này được bốn tháng thì thấy một thay đổi rõ: nhân viên bắt đầu tự nêu vướng của nhau, như chị Lan nhắc anh Phong về một đại lý cũ ở vùng mới, thay vì mỗi người chỉ lo phần mình. Đó là dấu hiệu nhóm bắt đầu nhìn cùng một bàn cờ.
Câu hỏi thường gặp
Trưởng nhóm có nên tiếp tục làm việc chuyên môn không?
Nên giữ một phần nhỏ để hiểu thực tế và giữ uy tín, nhưng không nên là người làm phần nhiều nhất. Nếu bạn vẫn là người có doanh số cao nhất nhóm sau một năm, nhiều khả năng bạn đang làm sai vai.
Giao việc cho nhân viên mà họ làm chậm hơn mình thì sao?
Chấp nhận chậm hơn trong vài tháng đầu như cái giá của việc phát triển người. Bạn có thể đi cùng lần đầu, rồi lùi dần. Tự làm mãi thì một năm sau bạn vẫn là người duy nhất làm được.
Đổi vị trí người trong nhóm có làm họ phật ý không?
Có thể, nếu bạn không nói lý do. Hãy nói thẳng bạn thấy họ mạnh ở đâu và vị trí mới dùng được điểm mạnh đó ra sao. Người ta ít phật ý khi thấy mình được nhìn đúng.
Trưởng nhóm mới nên làm gì trong tháng đầu?
Ngồi riêng với từng người, hỏi họ thấy nhóm đang vướng ở đâu và họ muốn làm gì hơn. Sau đó mới vẽ bản đồ nhóm. Thay đổi bố trí trong tuần đầu tiên thường là quá sớm, vì bạn chưa thấy đủ.
Làm sao biết mình đang là điểm nghẽn của nhóm?
Đếm số việc đang chờ bạn duyệt hoặc trả lời vào cuối mỗi ngày. Nếu con số đó thường xuyên trên năm, hoặc nhân viên hay nói đang chờ anh chị, bạn cần giao bớt quyền quyết định.