DaiCuc.comĐại Cục
Nguyên lý trung cuộc cờ tướng

Phối hợp xe pháo mã trong cờ tướng: làm sao để ba quân cùng nhắm một mục tiêu

Ba quân mạnh đánh lẻ thì đối phương giữ được từng con. Cách hiểu vai của xe, pháo, mã, chọn mục tiêu chung và đưa quân tới theo thứ tự hợp lý ở trung cuộc.

Group of Vietnamese university students gathered around a xiangqi game on a riverside cafe terrace in Can Tho, blank pieces, viewed from behind, golden evening light

Phối hợp xe pháo mã là đưa ba quân mạnh cùng nhắm vào một chỗ của đối phương, mỗi quân đảm một vai khác nhau, để chỗ đó phải chịu nhiều sức ép hơn số quân đối phương giữ nổi. Ba quân đánh lẻ thì đối phương chỉ cần giữ từng con một; ba quân cùng nhắm một chỗ thì đối phương phải dồn cả nhà về, và lúc đó chỗ khác sẽ hở.

Bài này không dạy thế sát hay thế cờ có tên. Nó nói về cách nghĩ: mỗi quân giỏi việc gì, cần gì để làm việc đó, chọn mục tiêu chung ra sao, đưa quân tới theo thứ tự nào để không lộ ý đồ sớm, và những dấu hiệu cho biết phối hợp đang hỏng. Bạn có thể áp những ý này vào bất cứ ván cờ nào đã qua khai cuộc.

Mỗi quân giỏi việc gì và cần gì

Muốn phối hợp, trước hết phải hiểu tính nết từng quân. Ba quân này khác nhau ở cách đi, nên điều kiện để chúng làm việc cũng khác.

QuânGiỏi việc gìCần điều kiện gìYếu ở đâu
XeChạy dài, đổi cánh nhanh, ép từ xa, đứng giữ một đườngLộ hoặc hàng thôngLà quân quý nhất, bị dọa thì phải chạy, dễ mất nước
PháoĂn quân từ xa qua ngòi, uy hiếp quân đứng sau ngòi mà xe, mã không với tớiPhải có đúng một quân làm ngòi giữa pháo và mục tiêuBàn cờ thưa quân thì khó tìm ngòi, sức yếu đi
MãĐánh ở khoảng gần, nhảy vào chỗ quân chạy dài không với tớiChỗ đứng gần mục tiêu, không bị cản chânChậm, bị cản chân là đứng im, xa mục tiêu thì vô dụng

Đọc theo cột cuối sẽ thấy ba quân bù cho nhau. Xe nhanh nhưng phải chạy khi bị dọa, mã chậm nhưng một khi đứng sát mục tiêu thì rất khó đuổi. Pháo mạnh khi bàn cờ đông quân vì có nhiều ngòi, mã cũng đông quân thì hay bị cản. Phối hợp tốt là để quân này làm việc quân kia không làm được.

Vì sao ba quân mạnh đánh lẻ lại yếu

Mỗi chỗ trên bàn cờ chịu được một số lượng sức ép nhất định. Nếu bạn nhắm một chỗ bằng một quân, đối phương giữ bằng một quân là hoà. Nhắm bằng hai, họ giữ bằng hai. Muốn phá được chỗ đó, bạn phải có nhiều quân nhắm vào hơn số quân họ đưa về giữ kịp.

Người chơi đánh lẻ thường có ba quân mạnh cùng tấn công, nhưng mỗi quân nhắm một chỗ khác nhau. Xe dọa sĩ trái, pháo dọa tượng phải, mã dọa một con tốt ở giữa. Đối phương đáp từng đòn bằng một quân, không đòn nào thắng. Ba quân của bạn bận rộn cả ván, còn đối phương chỉ cần ba quân giữ là đủ, phần còn lại của họ rảnh tay đi việc khác.

Phối hợp đảo ngược phép tính đó. Ba quân cùng nhắm một chỗ thì đối phương phải đưa ba quân về giữ đúng chỗ đó. Ba quân giữ dồn một góc nghĩa là những góc khác thiếu người. Đây là lý do người chơi giỏi hay tập trung đánh một chỗ, và kết quả thường đến từ một chỗ khác vừa bị bỏ trống.

Một cách hình dung dễ nhớ: đối phương có bao nhiêu quân thì có bấy nhiêu người gác. Bạn không thắng được bằng cách gõ cửa từng nhà. Bạn thắng khi làm cho một nhà ồn tới mức mọi người gác đều phải chạy tới, rồi đi vào cửa nhà bên cạnh. Ba quân phối hợp tạo ra tiếng ồn đó; ba quân đánh lẻ chỉ gõ cửa ba lần, lần nào cũng có người ra mở.

Chọn mục tiêu chung: đánh vào đâu

Không phải chỗ nào cũng đáng để ba quân cùng nhắm. Mục tiêu tốt thường có một trong các đặc điểm sau: ít quân đối phương giữ, khó đưa thêm quân về giữ, và nếu bị phá thì thế cờ đối phương sụp theo. Cung tướng thiếu một sĩ hoặc một tượng là mục tiêu kinh điển. Một quân đối phương bị ghìm, không đi được vì đi là lộ quân sau, cũng là mục tiêu tốt.

Một cách chọn đơn giản: đếm quân giữ. Nhìn từng cánh của đối phương, đếm có bao nhiêu quân đang đứng gần và có thể giữ cánh đó trong một nước. Cánh nào ít người nhất, đặc biệt nếu cánh đó gần cung tướng, là cánh để bạn dồn quân.

Cũng nên tránh mục tiêu mà đối phương sẵn lòng bỏ. Nếu bạn dồn ba quân để ăn một con tốt rìa, đối phương có thể không giữ, nhường con tốt đó rồi dùng thời gian bạn bận để làm việc khác. Mục tiêu phải là thứ họ không thể bỏ.

Khi đã chọn mục tiêu, hãy giữ nó đủ lâu. Một mục tiêu cần năm sáu nước để dồn quân tới. Nếu sau hai nước bạn thấy một con tốt bỏ trống ở chỗ khác và đổi ý, toàn bộ công sức trước đó bỏ đi. Chỉ đổi mục tiêu khi tình thế thật sự thay đổi, ví dụ đối phương đã dồn đủ quân về giữ, hoặc một chỗ mới quan trọng hơn hẳn vừa hở ra.

Đưa ba quân tới theo thứ tự nào

Thứ tự đưa quân quyết định đối phương nhận ra ý đồ lúc nào. Nguyên tắc chung là đưa quân chậm nhất đi trước, quân nhanh nhất đi sau cùng.

  1. Đưa mã tới gần mục tiêu trước. Mã chậm, cần nhiều nước, và một con mã đứng gần chưa đủ để đối phương lo ngay.
  2. Đặt pháo vào lộ hoặc hàng nhìn về phía mục tiêu, chọn chỗ có ngòi tự nhiên hoặc sắp có ngòi.
  3. Giữ xe ở chỗ có thể chạy sang mục tiêu trong một nước, ví dụ hàng sát sông hay một lộ đã thông. Xe chưa vào vội.
  4. Khi cả mã và pháo đã sẵn sàng, đưa xe vào. Đối phương lúc này chỉ còn một nước để phản ứng với ba quân cùng lúc.
  5. Nếu đối phương phát hiện sớm và dồn quân về, đừng cố đâm vào. Nhìn sang cánh họ vừa rút quân, đó là mục tiêu mới.

Đưa xe vào trước là lỗi thường gặp nhất. Xe vào sớm thì bị dọa, phải chạy, và đối phương đã đọc được bạn đang nhắm đâu trước khi mã kịp tới.

Thứ tự trên không phải luật cứng. Nếu xe đang đứng sẵn ở chỗ có thể vào mà không bị dọa, hoặc đối phương đang bận giữ chỗ khác, xe có thể vào sớm hơn. Điều cần giữ là ý: quân nào dễ bị đuổi thì vào sau, quân nào chậm thì đi trước.

Bài tập luyện phối hợp ở nhà

Bạn không cần đối thủ để tập phối hợp. Một bàn cờ, vài ván đã đánh, và chút kiên nhẫn là đủ.

  1. Lấy một ván bạn vừa thua, bày lại tới đầu trung cuộc, khi quân hai bên đã ra gần hết.
  2. Chọn một mục tiêu bên đối phương theo cách đếm quân giữ, ghi ra giấy một câu: mình định đánh vào đâu.
  3. Không cần tính nước đối phương. Chỉ đếm xem cần bao nhiêu nước để đưa mã, pháo, xe tới gần mục tiêu đó, mỗi quân đứng ở đâu.
  4. So với những gì bạn đã thực sự đi trong ván. Mỗi nước không phục vụ mục tiêu là một nước mất.
  5. Lặp lại với một ván khác, chọn mục tiêu ở cánh khác.

Sau năm sáu lần như vậy, bạn bắt đầu nhìn bàn cờ theo mục tiêu thay vì theo từng quân. Đây là bước chuyển quan trọng nhất từ người chơi đi từng nước sang người chơi có ý đồ.

Nhóm sinh viên ở Cần Thơ và bài học đánh một chỗ

Tình huống giả định. Bốn bạn sinh viên ở Cần Thơ hay đánh cờ ở quán cà phê gần ký túc xá, hai người chơi, hai người ngồi xem rồi đổi. Quân, người chơi tấn công mạnh nhất nhóm, ván nào cũng mở màn bằng xe đánh sâu. Đầu năm Quân thắng gần hết, đến giữa năm thì thua gần hết, vì cả nhóm đã quen cách đánh của Quân: cứ để xe vào, đặt một quân giữ, xe đứng một mình rồi sẽ phải ra.

Một bạn trong nhóm gợi ý Quân thử đổi thứ tự: mã đi trước, pháo sau, xe vào cuối. Ván đầu Quân thấy chậm và khó chịu, mười mấy nước chưa có đòn nào. Nhưng đến khi xe vào, đối phương phải giữ cùng lúc cả mã đang đứng sát cung lẫn pháo đang có ngòi. Họ đưa quân về, bỏ trống cánh còn lại, và Quân chuyển xe sang cánh đó.

Điều Quân học được không phải là một thế cờ mới, mà là sự kiên nhẫn để ba quân tới cùng lúc. Trong nhóm làm việc cũng vậy: một người giỏi lao vào trước thường bị chặn, ba người đến đúng lúc với ba việc khác nhau thì khó ai chặn nổi. Cái khó không nằm ở tài từng người, mà ở việc chịu chờ nhau.

Dấu hiệu phối hợp đang hỏng

Quân của mình chắn nhau. Xe đứng ngay trước pháo trên cùng một lộ mà không có ý định làm ngòi, hay mã đứng cản đường ngang của xe. Ba quân cùng ở một khu nhưng làm hỏng tầm của nhau thì không phải phối hợp.

Một quân phải chạy liên tục. Nếu trong vài nước bạn phải dời cùng một quân hai ba lần vì bị dọa, quân đó đã vào quá sớm hoặc đứng sai chỗ.

Mục tiêu đổi liên tục. Hôm nay nhắm trái, nước sau nhắm phải, rồi lại sang giữa. Mỗi lần đổi mục tiêu, quân đã đưa tới lần trước thành vô dụng.

Đối phương không cần lo. Phép thử đơn giản nhất: sau khi bạn đưa ba quân tới, đối phương có phải đổi kế hoạch không. Nếu họ vẫn đi việc của họ như thường, ba quân của bạn chưa đủ đe doạ, có thể vì mục tiêu chọn sai hoặc thiếu một quân then chốt.

Nhà trống sau lưng. Ba quân cùng lên mà cung tướng mình chỉ còn sĩ, tượng tự giữ, một đòn phản công nhỏ cũng buộc bạn phải rút cả ba về.

Câu hỏi thường gặp

Phối hợp xe pháo mã nghĩa là gì?

Là đưa ba quân mạnh cùng nhắm vào một chỗ của đối phương, mỗi quân một vai khác nhau, để chỗ đó chịu nhiều sức ép hơn số quân đối phương có thể đưa về giữ. Đây là nguyên lý chung, không phải một thế cờ cụ thể.

Nên đưa quân nào tới mục tiêu trước?

Thường nên đưa quân chậm trước, quân nhanh sau. Mã cần nhiều nước nên đi trước, pháo tìm chỗ có ngòi, xe giữ ở chỗ sẵn sàng rồi vào cuối cùng. Xe vào sớm dễ bị dọa đuổi và lộ ý đồ.

Vì sao pháo cần bàn cờ đông quân?

Vì pháo chỉ ăn được khi có đúng một quân làm ngòi giữa nó và mục tiêu. Bàn cờ càng đông quân, pháo càng có nhiều ngòi để dùng. Khi quân hai bên đã đổi gần hết, pháo thường yếu đi rõ rệt so với xe hay mã.

Làm sao chọn được mục tiêu để dồn quân?

Đếm số quân đối phương đang đứng gần và có thể giữ từng cánh trong một nước. Cánh nào ít quân giữ, gần cung tướng và khó đưa thêm quân về là mục tiêu tốt. Tránh những mục tiêu mà đối phương sẵn sàng bỏ.

Nếu đối phương phát hiện ý đồ và dồn quân về giữ thì sao?

Đừng cố đâm vào chỗ đã đông quân giữ. Quân đối phương vừa rút về là quân vừa rời một chỗ khác, nên hãy nhìn sang cánh đó. Thường đây chính là lúc phối hợp phát huy tác dụng, vì bạn đã buộc họ dồn quân.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138