DaiCuc.comĐại Cục
Nguyên lý trung cuộc cờ tướng

Khống chế lộ trong cờ tướng: chiếm đường dọc, đường ngang và vùng sông ở trung cuộc

Lộ mở là đường cao tốc của xe và pháo. Cách nhận ra lộ nào đáng tranh, vì sao chiếm vùng sông có lợi, và lỗi chiếm được lộ rồi bỏ ở trung cuộc cờ tướng.

Overhead view of a wooden xiangqi board with blank pieces in a quiet Da Nang chess club, a hand resting near the river line, soft window light

Khống chế lộ trong cờ tướng là đặt quân chạy dài, chủ yếu là xe và pháo, lên những đường dọc hoặc đường ngang đã thông, để từ đó gây áp lực sang phía đối phương. Ở trung cuộc, bên giữ được nhiều đường thông hơn có nhiều lựa chọn hơn, còn bên bị khoá lộ thường phải đi những nước chậm và bị động.

Lộ là cột dọc trên bàn cờ, và người chơi quen gọi luôn đường đi của xe theo cột là đi lộ. Nhưng khống chế không chỉ là chuyện đường dọc: hàng ngang sát sông, gọi nôm là vùng sông, cũng là chỗ tranh chấp. Bài này nói về lộ ở mức ý tưởng: lộ nào đáng tranh, chiếm rồi làm gì, khi nào chiếm lộ chỉ là hình thức. Không có thế cờ hay chuỗi nước cụ thể.

Lộ mở, lộ đóng và lộ nửa mở

Một lộ mở là cột dọc không còn tốt của bên nào chắn. Xe đứng trên lộ mở nhìn thẳng sang phía đối phương, tới tận hàng cuối. Một lộ đóng là cột còn tốt của cả hai bên, xe đứng đó chỉ nhìn được tới con tốt của chính mình. Ở giữa là lộ nửa mở: tốt của mình đã đi hoặc đã mất, tốt đối phương vẫn còn. Xe đứng lộ nửa mở nhìn thẳng vào con tốt đó và gây sức ép lên nó.

Ở khai cuộc, phần lớn các lộ đều đóng. Trung cuộc bắt đầu khi tốt đã được đổi hoặc đẩy, vài lộ bắt đầu thông. Ai đặt xe lên lộ thông trước, người đó thường có lợi, vì đối phương muốn tranh lại phải đưa xe của họ tới đối mặt, và việc đó thường dẫn tới đổi xe hoặc mất nước.

Một chi tiết người mới hay quên: lộ có giá trị khi nó dẫn tới chỗ có việc. Một lộ mở ở rìa bàn cờ, cuối lộ không có gì để nhắm, quý ít hơn một lộ nửa mở dẫn thẳng vào cạnh cung tướng đối phương. Đừng tranh lộ chỉ vì nó thông, hãy hỏi đi hết lộ đó thì gặp gì.

Cũng cần nhớ lộ không đứng yên. Một con tốt được đẩy lên, một quân được đổi, một lộ đang đóng có thể thông ngay trong nước sau. Người chơi lâu năm không chỉ nhìn lộ nào đang mở, mà còn nhìn lộ nào sắp mở và xe của ai sẽ tới đó trước. Đặt sẵn xe ở chỗ có thể sang lộ sắp mở trong một nước thường lợi hơn tranh một lộ đã mở mà đối phương cũng đang nhắm.

Các loại đường đáng tranh và cái giá của nó

Bảng dưới đây gom những đường người chơi hay tranh ở trung cuộc, quân hợp đứng ở đó và rủi ro cần nhớ.

Loại đườngQuân hợp nhấtLợi íchRủi ro
Lộ giữaPháo, xeNhìn thẳng vào cung tướng, ép tướng và sĩHai tướng không được đối mặt, lộ giữa trống cũng là chỗ đối phương nhìn vào mình
Lộ mở cạnh cungXeGây sức ép lên sĩ và tượng, mở đường cho đòn sauXe đứng sâu dễ bị mã, pháo đuổi
Lộ nửa mởXe, pháoÉp vào con tốt còn lại, buộc đối phương giữĐối phương có thể đẩy tốt đi để đổi chỗ yếu
Hàng ngang vùng sôngXeXe chạy ngang được hai cánh, giữ tốt mình qua sôngĐứng giữa đường, dễ thành mục tiêu cho mã
Hàng cuối phía đối phươngXeĐe doạ trực tiếp sĩ, tượng, tướngChỉ nên vào khi đã có quân hỗ trợ

Bảng không có nghĩa là chiếm càng nhiều càng tốt. Một xe chỉ đứng được một chỗ, nên bạn phải chọn đường nào phục vụ kế hoạch đang theo.

Vì sao vùng sông hay là nơi tranh chấp

Sông chia bàn cờ làm hai nửa. Tượng không được qua sông, tốt khi qua sông mới được đi ngang. Những luật này làm cho hàng sát sông trở thành biên giới thật: quân đứng ở đó vừa che được tốt mình chuẩn bị qua, vừa chặn tốt đối phương sang.

Một chiếc xe đứng ngang vùng sông có tầm nhìn sang cả hai cánh. Nếu bên trái có chuyện, xe chạy ngang sang trái trong một nước. Nếu bên phải cần, xe chạy ngang sang phải. Đó là kiểu vị trí người chơi lâu năm rất thích: không đánh ngay chỗ nào, nhưng sẵn sàng có mặt ở mọi chỗ. Chính vì thế, đối phương thường tìm cách đuổi xe khỏi vùng sông bằng mã hoặc pháo.

Bài học ở đây là giá trị của một quân không chỉ nằm ở việc nó đang nhắm gì, mà còn ở số chỗ nó tới được trong một nước. Một quân có năm lựa chọn tốt thì đối phương phải đề phòng cả năm. Một quân chỉ có một lựa chọn thì đối phương chỉ cần chặn một chỗ.

Vì vậy khi đối phương đặt được xe ngang vùng sông, đừng vội đuổi bằng mọi giá. Hỏi trước: từ chỗ đó xe họ thực sự nhắm được gì trong hai ba nước tới. Nếu câu trả lời là chưa gì đáng lo, có thể dùng nước đó để làm việc của mình, rồi đặt quân chặn khi xe họ bắt đầu chạy sang một cánh cụ thể.

Câu lạc bộ cờ ở Đà Nẵng: chiếm được lộ rồi không biết làm gì

Tình huống giả định. Ở một câu lạc bộ cờ phường tại Đà Nẵng, anh Phong, nhân viên văn phòng mới tập chơi nghiêm túc được nửa năm, rất tự hào về một thói quen: lộ nào thông là anh đặt xe lên ngay. Đối thủ quen của anh là chú Bảy, người chơi hơn hai mươi năm.

Ván hôm đó anh Phong chiếm được lộ mở bên cạnh cung của chú Bảy từ rất sớm. Nhưng chiếm xong, anh không có quân nào theo sau. Xe đứng một mình nhìn vào sĩ của chú Bảy, sĩ có tượng giữ, tượng có tốt che. Chú Bảy không đuổi xe, chỉ đặt một quân giữ ở cuối lộ rồi chuyển sang đánh bên kia. Xe anh Phong chiếm lộ suốt hai chục nước, không ăn được gì, không ép được gì.

Sau ván, chú Bảy nói ngắn gọn: lộ là đường, đường phải có xe chở hàng chạy qua. Chiếm lộ là bước đầu, bước sau là đưa quân thứ hai tới cùng đánh vào chỗ cuối lộ. Nếu không có quân thứ hai trong vài nước, chiếm lộ chỉ là đặt quân đẹp chứ chưa phải khống chế.

Những ván sau, anh Phong tập thêm một câu hỏi mỗi khi đặt xe lên lộ: quân nào sẽ tới cùng xe trong ba nước tới. Nếu chưa trả lời được, anh để xe ở chỗ kín đáo hơn và đưa quân kia ra trước. Số lần chiếm lộ của anh ít đi, nhưng lần nào chiếm cũng có việc để làm.

Bốn bước sau khi đã chiếm được một lộ

Chiếm lộ xong mới là lúc bắt đầu. Đây là trình tự gợi ý, đọc như một danh sách câu hỏi để tự kiểm chứ không phải công thức.

  1. Nhìn cuối lộ: quân nào của đối phương đang chặn hoặc đang là mục tiêu. Đó là chỗ bạn sẽ dồn sức.
  2. Tìm quân thứ hai có thể tới hỗ trợ chỗ đó trong một hai nước, có thể là pháo đứng sau xe trên cùng lộ, hoặc mã tới gần điểm cuối.
  3. Kiểm tra đối phương có cách nào đuổi xe khỏi lộ không. Nếu có, chuẩn bị một chỗ đứng khác trên cùng lộ hoặc một quân che.
  4. Khi đối phương phải đưa thêm quân về giữ chỗ cuối lộ, nhìn sang cánh kia: quân họ vừa rút về là quân vừa rời một chỗ khác, chỗ đó có thể đang yếu.

Bước bốn là chỗ nhiều người bỏ qua. Khống chế một lộ có giá trị lớn nhất khi nó buộc đối phương dồn quân về giữ, để mình đánh ở chỗ khác. Lộ là đòn bẩy, không nhất thiết là chỗ quyết định. Người giữ lộ giỏi thường thắng ở một cánh khác, nơi đối phương đã rút quân sang giữ lộ.

Tự kiểm lộ của mình và lộ của đối phương

Mỗi khi thế cờ yên, dành nửa phút đi qua các câu dưới đây. Mục đích là luôn biết đường nào đang thuộc về ai.

  • Hiện có mấy lộ đã thông hoặc nửa thông, xe của ai đang đứng trên đó?
  • Lộ giữa của nhà mình đang có quân nào che, nếu quân đó đi thì ai nhìn vào cung tướng?
  • Có lộ nào sắp mở sau một lần đổi tốt không, xe nào tới đó trước?
  • Xe của mình hiện có mấy chỗ tốt để đi trong một nước, xe đối phương có mấy chỗ?
  • Hàng sát sông đang do bên nào giữ, tốt của ai sắp qua sông được?

Năm câu trên không cần tính nước. Chúng giúp bạn giữ một bức tranh chung về không gian của bàn cờ, thứ mà người chỉ nhìn quân đang bị dọa thường bỏ quên.

Thử áp vào việc đời: trong một dự án, những kênh liên lạc thông suốt với khách hàng, với cấp trên, với nhà cung cấp chính là những lộ mở. Ai giữ được kênh thông, người đó có nhiều lựa chọn hơn khi có chuyện.

Những chỗ hay sai khi tranh lộ

Tranh lộ khi quân nhà chưa ra. Đưa xe lên lộ thông trong khi mã, pháo còn nằm nhà là đặt xe một mình giữa vùng đối phương. Chỉ cần vài nước dọa, xe phải chạy và mất cả lộ lẫn nước.

Mở lộ cho đối phương dùng. Đổi tốt để mở lộ là con dao hai lưỡi. Lộ vừa mở thông cả hai đầu, nếu xe đối phương tới trước thì chính mình vừa dọn đường cho họ. Trước khi đổi tốt mở lộ, hỏi xe ai tới đó nhanh hơn.

Quên lộ giữa của nhà mình. Mải chiếm lộ bên kia, người chơi bỏ trống lộ giữa nhà mình. Pháo đối phương chỉ cần đứng lên lộ giữa là cả cung tướng bị ép. Mỗi lần dời quân khỏi lộ giữa, nhìn lại ai đang nhìn vào đó.

Coi giữ lộ là mục đích. Có người giữ lộ tới cùng dù kế hoạch đã đổi. Khi việc chính đã chuyển sang cánh khác, xe nên đi theo, kể cả phải bỏ lộ đang giữ.

Câu hỏi thường gặp

Lộ trong cờ tướng là gì?

Lộ là các cột dọc trên bàn cờ, mỗi bên có chín lộ. Người chơi hay nói xe đi lộ, pháo chiếm lộ giữa. Khi nói khống chế lộ, người ta thường nghĩ tới việc đặt xe hoặc pháo lên cột đã thông để nhìn sang phía đối phương.

Lộ mở và lộ nửa mở khác nhau thế nào?

Lộ mở là cột không còn tốt của bên nào, xe nhìn thẳng tới hàng cuối của đối phương. Lộ nửa mở là cột mà tốt của mình đã đi, tốt đối phương vẫn còn, xe đứng đó gây sức ép lên con tốt ấy và buộc đối phương phải giữ.

Vì sao xe đứng ở vùng sông được coi là vị trí tốt?

Vì từ hàng sát sông, xe chạy ngang sang hai cánh chỉ trong một nước, đồng thời giữ được tốt mình chuẩn bị qua sông và chặn tốt đối phương. Đối phương phải đề phòng nhiều hướng cùng lúc, nên thường tìm cách đuổi xe khỏi đó.

Có nên đổi tốt để mở lộ cho xe không?

Chỉ nên khi xe của mình tới lộ vừa mở nhanh hơn xe đối phương và lộ đó dẫn tới chỗ có việc. Nếu xe đối phương tới trước, việc đổi tốt chỉ dọn đường cho họ, bạn mất cả tốt lẫn quyền chủ động.

Chiếm được lộ rồi thì làm gì tiếp?

Nhìn xem cuối lộ có quân nào của đối phương đang chặn, rồi đưa thêm một quân thứ hai tới hỗ trợ. Khi đối phương phải dồn quân về giữ, hãy nhìn sang cánh kia, nơi quân họ vừa rời đi có thể đang yếu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138