DaiCuc.comĐại Cục
Đại cục trong công việc

Dự án trễ hạn phải làm sao: cắt bớt phạm vi để giữ phần cốt lõi thay vì giữ mọi thứ

Dự án trễ, phản xạ thường là làm thêm giờ và hứa lại hạn mới. Cách phân loại phần phải có, nên có, có thì tốt; các bước cắt phạm vi và cách báo tin cho khách.

A Vietnamese project manager seen from behind standing at a tall window of a Hanoi office at night, city lights below, colleagues blurred at desks behind her, cool light

Khi dự án trễ hạn rõ ràng, cách giữ được kết quả thường không phải là làm thêm giờ để kịp tất cả, mà là cắt bớt phạm vi: xác định phần cốt lõi khách thật sự cần vào ngày hạn, giao phần đó cho chắc, và dời phần còn lại sang đợt sau. Cố giữ mọi thứ thường dẫn tới giao trễ cả phần cốt lõi.

Đây là một quyết định đại cục khó, vì nó buộc bạn thừa nhận không làm được như đã hứa. Nhưng đặt hai lựa chọn cạnh nhau, giao đúng hạn bảy phần chắc chắn và giao trễ mười phần chưa chắc chắn, phần lớn khách chọn cái đầu nếu được nói rõ sớm. Bài dưới đây lấy ví dụ một dự án phần mềm ở Hà Nội, đưa ra bảng phân loại phạm vi, các bước cắt và câu mẫu báo tin.

Phản xạ thường gặp khi dự án trễ và vì sao nó hỏng

Khi thấy dự án trễ, đội thường làm ba việc theo thứ tự quen thuộc. Thứ nhất, làm thêm giờ: tối nào cũng ở lại, cuối tuần vào văn phòng. Thứ hai, giữ im lặng với khách, hi vọng bù được trước hạn. Thứ ba, khi hết cách mới báo khách xin dời hạn, thường là chỉ vài ngày trước ngày giao.

Cả ba đều có lý do dễ hiểu, nhưng cộng lại thì tệ. Làm thêm giờ kéo dài làm người mệt, lỗi tăng, và thời gian sửa lỗi ăn ngược vào thời gian làm mới. Im lặng làm khách mất cơ hội chuẩn bị, nên khi biết tin, họ mất lòng tin nhiều hơn mức trễ thật. Xin dời hạn sát ngày giao thì hạn mới thường cũng là một con số đoán, và dự án trễ thêm lần nữa.

Còn một cái giá ẩn: trong những tuần cố chạy, không ai có thời gian nghĩ xem phần nào quan trọng hơn, nên đội làm song song mọi thứ và cái nào cũng dở dang. Tới ngày giao, có mười phần làm được bảy mươi phần trăm, thay vì bảy phần làm xong hẳn. Gốc của vấn đề là đội coi phạm vi như thứ không đụng được, chỉ có thời gian và sức người là co giãn. Thực tế ngược lại: thời gian đã gần chạm trần, sức người cũng vậy, còn phạm vi là thứ duy nhất còn khoảng để điều chỉnh. Người nhìn đại cục bắt đầu bằng câu hỏi "cái gì phải có vào ngày hạn", chứ không phải "làm sao làm hết".

Cách đọc từ bàn cờ: bỏ quân để giữ thế

Trong cờ tướng, khi bị đối phương tấn công dồn dập, người chơi yếu cố cứu mọi quân đang bị dọa. Họ chạy quân này, che quân kia, và sau vài nước thì thế phòng thủ rối, tướng lộ ra. Người chơi có kinh nghiệm làm ngược lại: họ xác định quân nào là xương sống của thế trận, giữ cho chắc, và chấp nhận để mất một quân ít quan trọng hơn nếu cần. Mất quân thì đau, nhưng còn thế thì còn ván.

Dự án trễ cũng là một thế bị dồn. Mỗi tính năng là một quân, và cố cứu tất cả trong thời gian không đủ là con đường làm vỡ cả thế. Câu hỏi đúng là: tính năng nào là xương sống, thiếu nó thì sản phẩm không dùng được? Tính năng nào để chậm một tháng cũng không ai thiệt nhiều?

Ý tưởng này không có nghĩa là xem nhẹ cam kết. Bỏ quân có chủ đích khác hẳn mất quân vì sơ ý. Bạn quyết định bỏ, bạn báo trước, và bạn có kế hoạch lấy lại ở đợt sau. Đó là phần làm nên khác biệt giữa người quản lý dự án có tầm và người chỉ cố chạy.

Chuyện chị Vy và hệ thống quản lý kho

Chị Vy quản lý một dự án phần mềm quản lý kho cho một chuỗi cửa hàng vật liệu xây dựng ở Hà Nội. Theo hợp đồng, hệ thống gồm nhập kho, xuất kho, theo dõi tồn theo thời gian thực, mười hai loại báo cáo, ứng dụng trên điện thoại cho nhân viên kho và kết nối với phần mềm kế toán. Còn sáu tuần trước ngày giao, đội ước tính cần thêm khoảng mười tuần nữa mới xong hết.

Thay vì xin dời hạn, chị Vy ngồi với đại diện khách hỏi một câu: ngày chuỗi cửa hàng bắt đầu dùng hệ thống, nhân viên cần làm được những việc gì? Câu trả lời rất rõ: nhập, xuất, xem tồn, và in phiếu. Báo cáo nâng cao, giám đốc chuỗi chỉ xem cuối tháng. Ứng dụng điện thoại thì nhân viên kho vẫn đang quen dùng máy tính. Kết nối kế toán thì kế toán vẫn nhập tay được thêm một hai tháng.

Chị đề xuất giao đúng hạn phần nhập, xuất, tồn, in phiếu và ba báo cáo cơ bản; chín báo cáo còn lại, ứng dụng điện thoại và kết nối kế toán giao trong đợt hai, sau sáu tuần. Khách đồng ý. Đội bỏ được làm thêm giờ, phần cốt lõi giao đúng hạn và gần như không lỗi. Đợt hai cũng giao đúng hạn, vì có thêm phản hồi thật từ người dùng. Hai trong chín báo cáo nâng cao bị khách bỏ hẳn sau khi dùng thử phần cốt lõi, vì thấy không cần nữa.

Phân loại phạm vi: phải có, nên có, có thì tốt

Mỗi hạng mục trong dự án được xếp vào một trong ba nhóm. Tiêu chí xếp là hậu quả nếu thiếu vào ngày hạn, không phải công sức đã bỏ ra hay độ thích của đội.

NhómTiêu chíVí dụ trong dự án khoQuyết định khi trễ
Phải cóThiếu thì sản phẩm không dùng được cho việc chínhNhập, xuất, xem tồn, in phiếuGiữ, dồn người giỏi nhất vào
Nên cóThiếu thì bất tiện nhưng có cách tạmBa báo cáo cơ bản, kết nối kế toánGiữ nếu kịp, có cách tạm nếu không
Có thì tốtThiếu một thời gian không ai thiệt nhiềuBáo cáo nâng cao, ứng dụng điện thoạiDời sang đợt sau, báo khách rõ ràng

Chỗ hay sai là để đội tự xếp nhóm mà không hỏi khách. Đội thường đánh giá cao những phần kỹ thuật khó, trong khi khách đánh giá cao những phần dùng hằng ngày. Luôn xếp nhóm cùng người sẽ dùng sản phẩm, hoặc ít nhất cùng người đại diện của họ. Trong dự án kho, đội ban đầu xếp ứng dụng điện thoại vào nhóm phải có vì đó là phần khó và thú vị nhất.

Các bước cắt phạm vi trong một tuần

Cắt phạm vi càng sớm càng tốt. Mỗi tuần trì hoãn là một tuần đội làm những phần có thể sẽ bị dời.

  1. Ước tính lại thời gian còn cần một cách thật lòng, không làm tròn xuống cho dễ chịu.
  2. Liệt kê mọi hạng mục còn lại, ngồi cùng đại diện khách để xếp vào ba nhóm.
  3. Tính xem nhóm "phải có" có kịp trong thời gian còn lại với nhịp làm bình thường không. Nếu không kịp ngay cả nhóm này, cần nói chuyện về hạn chứ không chỉ về phạm vi.
  4. Viết đề xuất một trang: giao gì vào ngày hạn, giao gì ở đợt hai, ngày nào, và lý do.
  5. Trình đề xuất cho sếp và khách, chốt bằng văn bản.
  6. Báo đội phạm vi mới, dừng hẳn làm các phần đã dời, dồn sức cho nhóm phải có.

Bước cuối hay bị làm nửa vời: đội vẫn lén làm phần đã dời vì tiếc. Điều đó chia sức và làm phần cốt lõi yếu đi. Đã quyết dời thì dời thật. Nếu ai đó trong đội rảnh tay sớm, giao họ kiểm thử phần cốt lõi hoặc viết hướng dẫn sử dụng, chứ không quay lại phần đã dời.

Câu mẫu báo tin cho khách và cho sếp

Tin xấu nói sớm, nói rõ, kèm phương án, sẽ được đón nhận khác hẳn tin xấu nói muộn. Câu mẫu xưng "mình", bạn đổi theo quan hệ.

  • Mở đầu bằng sự thật: "Với tiến độ hiện tại, đội mình không kịp giao toàn bộ hạng mục vào ngày ba mươi."
  • Đưa phương án ngay: "Mình đề xuất giao đúng hạn phần nhập, xuất, tồn và in phiếu, những phần cửa hàng cần dùng hằng ngày."
  • Nêu rõ phần dời và ngày mới: "Chín báo cáo nâng cao và ứng dụng điện thoại giao trong đợt hai, ngày mười lăm tháng sau."
  • Hỏi ý khách về thứ tự ưu tiên: "Anh chị có hạng mục nào trong nhóm dời cần đưa lên trước không?"
  • Nhận phần trách nhiệm: "Phần ước tính ban đầu của đội mình chưa sát, mình đã điều chỉnh cách ước tính cho đợt hai."

Câu cuối quan trọng hơn người ta nghĩ. Khách chấp nhận trễ dễ hơn khi thấy bạn hiểu vì sao trễ và đã sửa, thay vì đổ cho hoàn cảnh.

Chỗ hay sai khi cắt phạm vi

Cắt chất lượng thay vì cắt phạm vi. Bỏ kiểm thử, bỏ tài liệu hướng dẫn để kịp hạn là cắt sai chỗ. Phần cốt lõi giao ra mà lỗi nhiều thì tệ hơn giao trễ.

Cắt quá ít cho đỡ ngại. Dời một hai hạng mục nhỏ rồi vẫn trễ, phải báo khách lần hai. Lần hai mất lòng tin nhiều hơn lần đầu nhiều lần. Cắt đủ để chắc chắn kịp với nhịp bình thường.

Không có ngày cho đợt hai. Nói "để sau" mà không có ngày khiến khách nghĩ phần đó sẽ không bao giờ đến. Luôn kèm ngày cụ thể, và ngày đó phải được ước tính kỹ hơn lần đầu, vì trễ lần hai ở đợt sau còn tệ hơn.

Cắt mà không nói với đội vì sao. Người trong đội đã bỏ công vào những phần bị dời thường thấy công sức mình bị coi nhẹ. Giải thích rằng phần đó vẫn sẽ làm, chỉ là sau, và vì sao phần cốt lõi phải đi trước. Một đội hiểu lý do sẽ dồn sức thật, thay vì làm cho có.

Coi cắt phạm vi là thất bại cá nhân. Người quản lý dự án hay tự trách và vì thế trì hoãn quyết định. Thực ra cắt đúng lúc là dấu hiệu của người nhìn được toàn cục. Thất bại thật là để dự án đổ cả mảng vì không dám cắt.

Câu hỏi thường gặp

Khách không đồng ý cắt phạm vi thì làm sao?

Đưa ra hai phương án rõ ràng: giữ đủ phạm vi với ngày giao mới, hoặc giữ ngày với phạm vi đã cắt. Khi khách thấy không có phương án thứ ba là giữ cả hai, phần lớn sẽ chọn một trong hai thay vì từ chối.

Có nên làm thêm giờ để cứu dự án không?

Làm thêm giờ ngắn hạn trong một hai tuần cuối có thể giúp. Nhưng làm thêm giờ kéo dài nhiều tuần thường làm lỗi tăng và người kiệt sức, nên không thay được việc điều chỉnh phạm vi.

Khi nào nên báo khách là dự án trễ?

Ngay khi đội ước tính thật lòng và thấy không kịp. Báo sớm cho khách thời gian chuẩn bị và cho bạn nhiều lựa chọn hơn. Báo sát ngày giao gần như chỉ còn cách xin dời hạn.

Cắt phạm vi có ảnh hưởng tới tiền thanh toán của hợp đồng không?

Có thể, tùy hợp đồng. Nên bàn rõ trong cùng lúc đề xuất cắt phạm vi, ví dụ thanh toán theo từng đợt giao. Để chuyện tiền mập mờ thường gây tranh chấp sau này.

Làm sao để dự án sau không bị trễ như vậy nữa?

Ngay từ đầu, xếp phạm vi vào ba nhóm cùng khách, và lên kế hoạch giao nhóm phải có trước. Khi đó nếu trễ, phần bị ảnh hưởng là phần có thì tốt, không phải phần cốt lõi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138