DaiCuc.comĐại Cục
Đại cục là gì

Vì sao người tính nước giỏi vẫn thua: khoảng cách giữa tính toán và nhìn đại cục

Tính nước là đi theo một nhánh cho chính xác, nhìn đại cục là biết nhánh nào đáng tính và cuối nhánh tốt hay xấu. Năm lý do người tính giỏi vẫn thua và cách tập thêm.

Teenage Vietnamese boy and an elderly neighbor playing xiangqi on a wooden porch in Quang Ninh, blank pieces, seen from the side with faces turned away, soft evening light

Người tính nước giỏi vẫn thua vì tính toán chỉ trả lời câu hỏi "nếu đi theo nhánh này thì sẽ ra sao", còn thắng thua phụ thuộc thêm vào hai việc khác: chọn đúng nhánh để tính, và đánh giá đúng tình hình ở cuối nhánh. Hai việc này thuộc về nhìn đại cục, không phải tính toán.

Ở các bàn cờ công viên hay câu lạc bộ, ai cũng từng thấy cảnh một người trẻ tính rất nhanh, nhìn ra đòn rất sắc, mà vẫn thua một người lớn tuổi đi chậm, đi chắc. Ngoài đời cũng có cảnh tương tự: người giỏi chuyên môn nhất nhóm chưa chắc là người đưa ra quyết định tốt nhất. Phần dưới giải thích khoảng cách đó, năm lý do cụ thể, hai tình huống ở Quảng Ninh và Bắc Ninh, và cách người giỏi tính tập thêm phần nhìn.

Tính và nhìn là hai kỹ năng khác nhau

Tính là đi theo một con đường cụ thể và thấy chính xác điều gì sẽ xảy ra: mình làm thế này, bên kia đáp thế kia, rồi mình làm tiếp. Người tính giỏi giữ được nhiều bước trong đầu mà không nhầm. Đây là kỹ năng quý, nhưng nó chỉ hoạt động khi đã biết con đường nào đáng đi.

Nhìn là hai việc nằm ở hai đầu của phép tính. Ở đầu vào, nhìn là chọn trong rất nhiều khả năng những nhánh đáng tính. Ở đầu ra, nhìn là đánh giá kết quả cuối nhánh: tình hình lúc đó tốt hay xấu cho mục tiêu lớn. Người không có kỹ năng nhìn sẽ tính rất kỹ những nhánh không quan trọng, hoặc tính đúng mà đánh giá sai kết quả.

Có thể hình dung như đi đường. Tính là khả năng đi chính xác trên một con đường đã chọn, không lạc. Nhìn là khả năng chọn đường và biết điểm đến có đúng chỗ mình cần không. Người đi rất giỏi trên đường sai vẫn không đến được nơi cần đến, thậm chí càng đi giỏi càng đi xa hơn.

Vì vậy câu hỏi đáng đặt cho người giỏi tính không phải là "tính được bao nhiêu bước", mà là "trước khi tính, mình đã chọn nhánh bằng cách nào".

Năm lý do người tính giỏi vẫn thua

Tính đúng nhưng đánh giá sai cuối nhánh. Họ tính chính xác năm bước, thấy cuối cùng mình hơn một quân, và cho là tốt. Nhưng ở vị trí đó quân của họ rời rạc, tướng hở, còn đối phương có thế tấn công mạnh. Hơn quân mà thua thế là một kết quả xấu, dù phép tính không sai bước nào.

Tính kỹ ở chỗ không quan trọng. Sức tính có hạn. Người dồn sức tính một cuộc trao đổi nhỏ bên cánh có thể không còn sức để thấy mối nguy lớn ở phía tướng mình. Chọn chỗ để tính là một kỹ năng riêng, và nó thuộc về nhìn.

Không có kế hoạch nên mỗi nước là một bài toán riêng. Không có kế hoạch, mỗi nước đi phải tính lại từ đầu, vì không có hướng chung để loại bớt khả năng. Người có kế hoạch loại được phần lớn nước đi ngay, chỉ cần tính vài nước phục vụ kế hoạch.

Mệt và hết thời gian. Tính nhiều tốn sức. Đến giữa ván, người tính mọi thứ đã mệt, bắt đầu đi vội và sai những nước đơn giản. Người nhìn đại cục tiết kiệm sức cho những lúc thật sự cần.

Quá tin vào phép tính, bỏ qua cảm giác về thế. Khi phép tính cho ra một kết quả đẹp, người tính giỏi thường không kiểm lại bằng cảm giác chung về ván cờ. Nhưng nếu cảm giác bảo thế cờ đang xấu đi, đó thường là dấu hiệu phép tính đã bỏ sót điều gì đó.

Tình huống trên bàn cờ: cậu học sinh và ông hàng xóm ở Quảng Ninh

Khoa là học sinh lớp 9 ở Quảng Ninh, chơi cờ tướng rất nhanh và hay tìm ra đòn đẹp. Trong lớp không ai thắng nổi Khoa. Nhưng mỗi lần sang đánh với ông Bảy hàng xóm, Khoa đều thua. Ông Bảy đi chậm, ít khi có đòn bất ngờ, trông như chẳng tính gì nhiều.

Một hôm Khoa hỏi ông vì sao. Ông chỉ nói đại ý: ông không tính nhiều bằng cháu, ông chỉ cố cho quân của mình đứng chỗ tốt hơn quân của cháu, rồi chờ. Khi xem lại các ván, Khoa thấy điều đó: ông Bảy hầu như không bao giờ để xe nằm im, không bao giờ để tướng hở, và luôn đổi quân khi việc đổi làm quân của Khoa kém linh hoạt hơn. Khoa thì hay lao vào những đòn tính rất kỹ nhưng làm quân mình dồn về một chỗ.

Cách đọc: Khoa mạnh ở tính, ông Bảy mạnh ở nhìn. Khi thế cờ của ông tốt hơn, Khoa phải tìm đòn trong một vị trí không có đòn, và càng tính càng mệt. Từ đó Khoa tập một việc nhỏ: trước mỗi nước, hỏi "sau nước này quân của mình có đứng tốt hơn không" trước khi tìm đòn. Tỉ lệ thắng với ông Bảy vẫn thấp, nhưng các ván kéo dài và khó hơn nhiều, và Khoa bắt đầu hiểu vì sao mình thua chứ không chỉ biết là mình thua.

Ngoài đời: người giỏi chuyên môn nhất chưa chắc quyết định tốt nhất

Chị Ngân là kỹ sư giỏi nhất trong một nhóm thiết kế dây chuyền ở Bắc Ninh. Chị tính toán chính xác, ít khi sai. Khi được giao làm trưởng nhóm, chị gặp khó: nhóm liên tục trễ hạn dù từng phần việc được làm rất kỹ.

Nhìn lại, chị nhận ra mình đang làm đúng lỗi của người tính giỏi trên bàn cờ. Chị dồn sức kiểm từng bản vẽ đến chi tiết nhỏ nhất, trong khi những quyết định lớn như thứ tự làm việc, phần nào cần khách duyệt trước, phần nào có thể làm song song lại bị để muộn. Chị tính rất đúng ở chỗ không quyết định thành bại, và để trống chỗ quyết định.

Chị đổi cách làm: đầu mỗi tuần dành một giờ để nhìn cả dự án, xác định hai ba việc nào mà trễ thì kéo cả nhóm trễ theo, rồi dồn sức cho những việc đó. Phần kiểm chi tiết chị giao bớt cho các bạn trong nhóm, chỉ kiểm lại những chỗ sống còn. Nhóm hết trễ hạn sau hai tháng. Kỹ năng tính của chị vẫn quý, chỉ là nó cần được đặt dưới một lớp nhìn chung.

Người mạnh về tính và người mạnh về nhìn

Phần lớn mọi người nghiêng về một bên. Bảng này giúp bạn biết mình đang mạnh ở đâu và nên tập thêm gì.

Khía cạnhMạnh về tínhMạnh về nhìn
Điểm mạnhChính xác, thấy đòn nhanh, ít sai chi tiếtChọn hướng tốt, biết việc nào quan trọng
Hay hỏng ởTính đúng nhánh không quan trọng, đánh giá sai cuối nhánhBỏ sót chi tiết sống còn, nói hay mà làm không chính xác
Khi bị áp lựcTính nhiều hơn, mệt nhanhDựa vào cảm giác, đôi khi chủ quan
Nên tập thêmĐánh giá thế trước khi tính, đặt kế hoạchKiểm chi tiết then chốt, tính kỹ ở chỗ có trao đổi
Câu nên tự hỏiNhánh này có đáng tính không?Mình đã kiểm kỹ chỗ có thể sai chưa?

Người mạnh cả hai rất hiếm. Cách thực tế hơn là biết mình nghiêng về đâu và tập bù phần còn lại, hoặc làm việc cùng người mạnh ở phần mình yếu.

Trong một nhóm làm việc, ghép một người mạnh về tính với một người mạnh về nhìn thường cho kết quả tốt hơn hai người cùng kiểu. Điều kiện là hai người phải tôn trọng phần mạnh của nhau, không coi phần của người kia là thứ yếu.

Những việc không cần làm khi tập nhìn đại cục

Không cần bỏ tính toán. Một số người nghe nói về nhìn đại cục rồi chuyển sang đi theo cảm giác, coi nhẹ việc tính. Kết quả là họ mất luôn điểm mạnh cũ và vẫn chưa có điểm mạnh mới. Tính vẫn là công cụ cần thiết ở những lúc có trao đổi quân, có đe doạ; chỉ cần đặt nó vào đúng chỗ.

Không cần đọc thật nhiều lý thuyết. Đọc về nguyên lý có ích, nhưng kỹ năng nhìn đến chủ yếu từ việc tự đánh giá rồi đối chiếu với kết quả. Một ván cờ chơi chậm và được xem lại kỹ dạy được nhiều hơn mấy chương sách đọc lướt.

Không cần chơi thật nhiều ván nhanh. Ván nhanh rèn phản xạ tính, nhưng ít thời gian để đánh giá thế. Muốn tập nhìn, nên chơi ít ván hơn với thời gian rộng hơn, và dành thời gian sau ván để nói ra bằng lời vì sao thế cờ chuyển hướng ở chỗ nào.

Không cần thay đổi hết thói quen một lúc. Chỉ cần thêm một câu hỏi trước mỗi quyết định lớn. Thói quen nhỏ làm đều có tác dụng hơn một kế hoạch tự rèn lớn bỏ dở sau hai tuần.

Cách người giỏi tính tập thêm phần nhìn

Những bước này không bắt bạn bỏ kỹ năng tính, chỉ đặt thêm một lớp trước và sau phép tính.

  1. Trước khi tính, dừng mười giây để nói ra bằng lời tình hình chung: bên nào đang chủ động, quân nào đang đứng xấu.
  2. Chọn tối đa hai ba nhánh để tính, ưu tiên những nhánh có liên quan đến kế hoạch hoặc có mối nguy.
  3. Tính xong mỗi nhánh, không chỉ đếm quân mà hỏi: ở vị trí cuối, mình có muốn đứng đó không.
  4. Nếu phép tính và cảm giác chung mâu thuẫn, tính lại một lần nữa, tìm điều có thể đã bỏ sót.
  5. Sau mỗi ván hoặc mỗi dự án, viết một dòng: lần này mình thua hay thắng vì tính, hay vì nhìn.

Bước thứ ba là chỗ thay đổi lớn nhất. Câu hỏi "mình có muốn đứng ở đó không" buộc bạn chuyển từ đếm sang đánh giá, và đó chính là kỹ năng nhìn đại cục.

Bước cuối nghe đơn giản nhưng ít người làm. Sau vài chục dòng ghi như vậy, bạn sẽ thấy rõ phần lớn trận thua của mình đến từ đâu, và biết nên dồn sức tập vào kỹ năng nào thay vì tập đều mọi thứ.

Câu hỏi thường gặp

Tính nước giỏi có phải là điều kiện để chơi cờ giỏi không?

Là một điều kiện quan trọng nhưng không đủ. Người chơi giỏi cần cả khả năng tính chính xác ở những lúc quyết định và khả năng đánh giá thế cờ để biết khi nào cần tính, tính nhánh nào. Thiếu phần đánh giá, tính giỏi đến đâu cũng hay thua những người đi chắc.

Nhìn đại cục có phải là trực giác bẩm sinh không?

Một phần là cảm nhận, nhưng phần lớn có thể tập được. Người chơi lâu năm có cảm giác tốt về thế cờ vì đã gặp rất nhiều tình huống và tự rút ra quy luật. Bạn có thể đẩy nhanh quá trình đó bằng cách sau mỗi ván tự hỏi vì sao thế cờ tốt hay xấu.

Người giỏi chuyên môn làm quản lý thì cần tập gì trước?

Nên tập chọn việc quan trọng trước khi làm kỹ. Đầu mỗi tuần dành thời gian nhìn cả công việc, xác định vài việc mà trễ thì kéo cả nhóm trễ, rồi dồn sức cho chúng. Phần chi tiết có thể giao bớt và chỉ kiểm lại những chỗ sống còn.

Làm sao biết mình thua vì tính sai hay vì nhìn sai?

Xem lại lúc quyết định. Nếu bạn đã đi đúng nhánh định đi nhưng có một bước tính nhầm, đó là lỗi tính. Nếu phép tính đúng mà kết quả vẫn xấu, hoặc bạn tính rất kỹ một chỗ không liên quan đến kết cục, đó là lỗi nhìn.

Có nên bớt tính toán để tập nhìn không?

Không cần bớt. Chỉ cần thêm một bước trước khi tính là nói ra tình hình chung, và một bước sau khi tính là đánh giá vị trí cuối. Khi hai bước đó thành thói quen, kỹ năng tính của bạn sẽ được dùng vào đúng chỗ và hiệu quả hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138