DaiCuc.comĐại Cục
Đại cục là gì

Chiến lược và chiến thuật khác nhau thế nào: giải thích bằng bàn cờ và việc ôn thi

Chiến lược là chọn đi đâu và dồn sức vào đâu, chiến thuật là cách thắng từng tình huống. So sánh bằng bảng, ví dụ bàn cờ, việc ôn thi và lỗi hay gặp.

Vietnamese teenage student seen from behind studying at a wooden desk by a window in Nghe An, stacked blank notebooks and a xiangqi board, warm evening lamp light

Chiến lược là quyết định đi về đâu, vì sao, và dồn sức vào chỗ nào trong một thời gian dài. Chiến thuật là cách xử lý từng tình huống cụ thể để tiến về hướng đó. Chiến lược trả lời câu "làm gì và không làm gì", chiến thuật trả lời câu "làm thế nào cho được việc này".

Hai chữ này hay bị dùng lẫn, đến mức nhiều người gọi mọi kế hoạch là chiến lược. Hệ quả là họ giỏi xử lý từng việc nhỏ nhưng không biết những việc đó có đưa mình tới đâu. Phần dưới so sánh hai chữ bằng bảng, ví dụ trên bàn cờ tướng và trong việc ôn thi của một học sinh lớp 12, chỉ ra ba lỗi hay gặp và cách tự viết một chiến lược cá nhân gói trong một trang giấy.

So sánh chiến lược và chiến thuật trong một bảng

Bảng dưới không phải định nghĩa học thuật, mà là cách phân biệt dùng được ngay khi bạn đứng trước một quyết định và tự hỏi nó thuộc tầng nào.

Khía cạnhChiến lượcChiến thuật
Trả lời câu hỏiĐi về đâu, dồn sức vào đâu, bỏ cái gìLàm thế nào để thắng tình huống này
Khoảng thời gianDài: cả ván cờ, cả năm học, cả giai đoạnNgắn: vài nước, một buổi, một tuần
Đổi bao lâu một lầnÍt khi, chỉ khi tình hình đổi lớnThường xuyên, theo từng tình huống
Sai thì hậu quảĐi đúng cách nhưng sai đường, rất tốn kémThua một trận nhỏ, thường sửa được
Người giỏi tầng nàyBiết nói "không" với nhiều cơ hộiBiết xoay xở nhanh, khéo tay
Câu hỏi tự kiểmNếu thành công, mình ở đâu sau một năm?Nước này có phục vụ hướng đã chọn không?

Dòng "đổi bao lâu một lần" đáng chú ý nhất. Nếu bạn thấy "chiến lược" của mình thay đổi mỗi tuần, có lẽ đó chỉ là một chuỗi chiến thuật chưa có hướng chung.

Ngược lại, nếu cách làm hằng ngày của bạn không bao giờ thay đổi dù tình huống đổi liên tục, có thể bạn đang coi chiến thuật như chiến lược, bám vào một cách làm quen tay mà quên rằng nó chỉ là phương tiện.

Trên bàn cờ: kế hoạch và đòn đánh

Người chơi cờ có kinh nghiệm hay nói "phải có kế hoạch". Kế hoạch ở đây chính là chiến lược của ván: chẳng hạn quyết định dồn sức tấn công vào cánh mà phòng thủ đối phương mỏng hơn, hoặc quyết định chơi chắc, đổi bớt quân mạnh để đưa ván cờ vào thế mình hơn tốt. Kế hoạch như vậy định hướng cho cả chục nước tiếp theo.

Chiến thuật là những đòn cụ thể trong lúc thực hiện kế hoạch: một nước bắt hai quân cùng lúc, một nước đổi quân để mở đường, một nước thí quân để kéo tướng đối phương ra chỗ trống. Đòn chiến thuật đẹp mắt và dễ nhớ, nên người mới chơi hay mê nó. Nhưng đòn chiến thuật thường chỉ xuất hiện khi kế hoạch đã dồn quân về đúng chỗ.

Một ví dụ mô tả bằng lời: hai người cùng thấy một cơ hội ăn quân bên cánh trái. Người thứ nhất ăn ngay vì thấy lợi. Người thứ hai nhớ rằng kế hoạch của mình là dồn sức sang cánh phải, nơi tướng đối phương thiếu quân che; ông ta chỉ ăn quân nếu việc đó không kéo xe của mình rời khỏi cánh phải. Cả hai đều có chiến thuật, nhưng chỉ người thứ hai đặt chiến thuật dưới một chiến lược.

Trong việc ôn thi: cậu học sinh lớp 12 ở Nghệ An

Minh là học sinh lớp 12 ở Nghệ An, còn bảy tháng nữa thi tốt nghiệp và xét tuyển đại học. Mỗi ngày Minh làm rất nhiều đề, học mẹo khoanh trắc nghiệm, thuộc công thức giải nhanh. Đó là chiến thuật, và Minh làm khá tốt. Nhưng điểm thử mãi không tăng.

Khi ngồi lại với cô chủ nhiệm, Minh nhận ra mình chưa có chiến lược. Minh chưa chốt sẽ xét tuyển bằng tổ hợp môn nào, nên chia thời gian đều cho tất cả các môn. Minh cũng chưa biết môn nào đang kéo điểm xuống nhiều nhất. Cô gợi ý ba việc thuộc tầng chiến lược: chọn tổ hợp dựa trên ngành muốn học và điểm mạnh thật; dồn thời gian vào môn yếu nhất trong tổ hợp vì đó là chỗ tăng điểm dễ nhất; bỏ bớt những giờ học thêm không thuộc tổ hợp.

Sau khi có hướng, các mẹo làm bài của Minh mới phát huy, vì chúng được dùng vào đúng môn cần. Bài học ở đây không phải chiến thuật vô ích, mà là chiến thuật tốt đặt sai chỗ chỉ làm mình mệt. Câu tự hỏi giúp Minh mỗi tối là: hôm nay mình dành giờ học nhiều nhất cho môn nào, và đó có phải môn mình đã chọn để dồn sức không.

Một cách đọc sử: Lý Thường Kiệt và quyết định đánh trước để giữ nhà

Giai đoạn 1075–1077 thời nhà Lý là ví dụ hay được nhắc khi bàn về chiến lược. Theo sách sử phổ thông, năm 1075 Lý Thường Kiệt đem quân đánh vào những nơi bên kia đang tập trung chuẩn bị cho cuộc tiến quân xuống phía nam, rồi rút về. Đến năm 1077, khi đối phương tiến sang, quân nhà Lý dựa vào phòng tuyến trên sông Như Nguyệt để chặn lại. Điều đáng đọc lại không nằm ở trận mạc, mà ở hai tầng quyết định lồng vào nhau.

Ở tầng chiến lược, mục tiêu là giữ yên đất nước, tức là phòng thủ. Nhưng cách đạt mục tiêu đó lại là chủ động đánh trước vào nơi bên kia chuẩn bị, để làm chậm và làm yếu cuộc tiến quân. Ở tầng chiến thuật, có những quyết định cụ thể về đường tiến, nơi đóng quân, cách giữ phòng tuyến. Nếu chỉ nhìn chiến thuật, người ta thấy một cuộc tấn công; nhìn chiến lược, đó là một phần của việc phòng thủ.

Cách chia hai tầng như trên là của người đọc sử hôm nay. Bài học dùng được hôm nay là: đừng đánh đồng hành động bên ngoài với mục tiêu bên trong. Một học sinh xin học thêm vào hè trước khi vào lớp 10 có thể không nhằm học vượt, mà nhằm giữ nhịp học, tránh bị hụt khi năm học mới bắt đầu. Hiểu đúng mục tiêu chiến lược thì mới chọn đúng chiến thuật.

Ba lỗi hay gặp khi lẫn hai tầng

Chiến thuật giỏi che mất chiến lược sai. Người khéo tay, xoay xở nhanh thường thắng nhiều trận nhỏ, nên không thấy mình đang đi sai đường. Họ bận và có kết quả từng ngày, nhưng sau một năm vẫn đứng nguyên chỗ cũ. Dấu hiệu nhận ra: bạn kể được nhiều việc đã làm nhưng không nói được chúng cộng lại thành điều gì.

Chiến lược đẹp nhưng không có chiến thuật. Ngược lại, có người nói về hướng đi rất hay nhưng không biết bắt đầu từ việc nào sáng mai. Trên bàn cờ, đó là người có ý định tấn công cánh phải nhưng không biết phải đưa quân nào sang trước, nên cứ chần chừ cho tới khi đối phương phòng thủ xong.

Đổi chiến lược mỗi khi gặp khó. Mỗi khi một chiến thuật thất bại, họ kết luận cả hướng đi sai và đổi sang hướng khác. Kết quả là không hướng nào đi đủ xa để có kết quả. Trước khi đổi chiến lược, hãy hỏi: thất bại này do hướng sai hay do cách làm chưa tốt? Phần lớn trường hợp là do cách làm.

Cách kiểm nhanh mình đang mắc lỗi nào. Viết ra ba việc bạn làm nhiều nhất trong tuần qua và hướng đi lớn nhất của bạn trong năm. Nếu ba việc đó không liên quan đến hướng đi, bạn đang ở lỗi thứ nhất. Nếu bạn không viết được ba việc cụ thể, bạn đang ở lỗi thứ hai.

Chiến thuật có đang phục vụ chiến lược không: các câu tự hỏi

Những câu dưới đây dùng trước một việc tốn nhiều thời gian hoặc trước một nước cờ quan trọng. Không cần hỏi hết; chọn hai ba câu hợp với tình huống.

  • Việc này đưa mình tới gần hướng đã chọn, hay chỉ cho mình cảm giác đang làm được việc?
  • Nếu không làm việc này, hướng đi lớn có bị ảnh hưởng không?
  • Thành công ở việc này có tạo điều kiện cho bước tiếp theo, hay chỉ là một kết quả lẻ?
  • Việc này có kéo sức của mình ra khỏi chỗ đã định dồn sức không?
  • Trên bàn cờ: nước này có giúp quân của mình gần hơn với cánh đã chọn, hay kéo chúng đi chỗ khác?
  • Nếu người hướng dẫn hoặc người cùng làm nhìn vào, họ có hiểu vì sao mình làm việc này không?

Câu cuối là phép thử đơn giản mà hiệu quả. Một việc phục vụ chiến lược thường giải thích được trong một câu; việc nào cần giải thích vòng vo thường là việc làm theo thói quen hoặc theo cảm hứng.

Không phải việc nào không phục vụ chiến lược cũng phải bỏ. Nghỉ ngơi, gặp bạn bè, giúp người thân là những việc có giá trị riêng. Điều cần tránh là để chúng âm thầm chiếm phần thời gian mà bạn đã dành cho hướng đi chính, rồi cuối tháng ngạc nhiên vì không tiến thêm được bước nào.

Viết chiến lược cá nhân trên một trang giấy

Chiến lược không cần dài. Một trang là đủ cho một giai đoạn sáu tháng hay một năm, dù là việc học, việc làm hay một dự định trong gia đình.

  1. Viết một câu mô tả nơi bạn muốn tới sau giai đoạn này, cụ thể đến mức người khác đọc cũng hiểu.
  2. Viết hai đến ba chỗ bạn sẽ dồn sức vào, và vì sao chọn chúng.
  3. Viết ít nhất ba việc bạn sẽ không làm trong giai đoạn này, dù chúng hấp dẫn.
  4. Ghi những dấu hiệu cho thấy hướng đi sai, để biết khi nào cần xem lại.
  5. Chọn một việc nhỏ làm ngay trong tuần này để bắt đầu.
  6. Hẹn một ngày cụ thể, ba tháng sau, để đọc lại trang này.

Bước thứ ba thường khó nhất và cũng giá trị nhất. Chiến lược mà không bỏ được gì thì chỉ là danh sách mong muốn. Trên bàn cờ cũng vậy: chọn tấn công một cánh nghĩa là chấp nhận không đầu tư nhiều vào cánh kia.

Câu hỏi thường gặp

Kế hoạch và chiến lược có phải là một không?

Không hẳn. Chiến lược là quyết định về hướng đi và chỗ dồn sức, còn kế hoạch là bản sắp xếp các việc cụ thể theo thời gian để thực hiện hướng đó. Một chiến lược có thể có nhiều kế hoạch khác nhau, và kế hoạch đổi thường xuyên hơn chiến lược.

Học sinh có cần chiến lược không hay chỉ người đi làm mới cần?

Học sinh cũng cần, nhất là những năm cuối cấp. Chọn tổ hợp môn, chọn ngành, quyết định học thêm môn nào là các quyết định tầng chiến lược. Có chúng thì giờ học mỗi ngày mới dồn đúng chỗ thay vì dàn đều cho tất cả.

Làm sao biết chiến lược của mình sai?

Hãy ghi trước những dấu hiệu cho thấy hướng đi sai, chẳng hạn kết quả không cải thiện sau một thời gian đủ dài dù cách làm đã tốt. Nếu những dấu hiệu đó xuất hiện liên tục, đó là lúc xem lại hướng, không phải sau một lần thất bại đơn lẻ.

Chơi cờ tướng có giúp phân biệt chiến lược và chiến thuật không?

Có, nếu sau mỗi ván bạn tự hỏi kế hoạch của mình trong ván là gì và những đòn mình dùng có phục vụ kế hoạch đó không. Chơi nhanh và chỉ tìm đòn thì ít học được về chiến lược; chơi chậm, có suy nghĩ thì học được nhiều hơn.

Có nên công khai chiến lược của mình cho người khác biết không?

Với người cùng làm và người trong gia đình thì nên, vì họ cần hiểu bạn dồn sức vào đâu để phối hợp và không kéo bạn sang hướng khác. Với người không liên quan thì không cần. Điều quan trọng là chính bạn nói rõ được nó trong vài câu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138