DaiCuc.comĐại Cục
Nguyên lý trung cuộc cờ tướng

Lập kế hoạch trung cuộc cờ tướng: từ đi từng nước sang đánh theo ý đồ

Hết khai cuộc là nhiều người không biết đi gì tiếp. Cách đánh giá thế cờ bằng năm câu hỏi, chọn một ý đồ nói được thành câu, và biết lúc nào nên bỏ kế hoạch cũ.

Female teacher sitting alone with a xiangqi board on a veranda overlooking pine hills in Lam Dong, blank pieces, notebook closed beside her, wide shot, cool misty morning

Lập kế hoạch trung cuộc cờ tướng là sau khai cuộc, nhìn toàn bàn cờ, chọn một ý đồ nói được thành một câu, ví dụ dồn quân đánh cánh trái vì cánh đó của đối phương mỏng, rồi để mọi nước đi trong một quãng phục vụ ý đồ đó. Người có kế hoạch thua vẫn hiểu vì sao thua; người không có kế hoạch thường thua mà không biết mình sai từ nước nào.

Rất nhiều người chơi phong trào thuộc khai cuộc khá tốt, nhưng tới khoảng nước thứ mười lăm thì bắt đầu đi theo cảm giác: thấy quân nào bị dọa thì chạy, thấy quân nào có thể ăn thì ăn. Bài này đưa ra một quy trình đơn giản để chuyển từ đi từng nước sang đánh theo ý đồ: đánh giá thế cờ bằng năm câu hỏi, chọn ý đồ, chia thành các bước nhỏ, và biết khi nào bỏ kế hoạch cũ. Không có chuỗi nước cụ thể nào cả.

Kế hoạch là gì, và vì sao một câu là đủ

Kế hoạch trong cờ không phải là một chuỗi mười nước tính sẵn. Đối phương không đi theo kịch bản của bạn, nên chuỗi nước nào cũng vỡ sau vài bước. Kế hoạch là một hướng đi: một chỗ để đánh, một chỗ để giữ, một việc để làm trong quãng tới. Nếu nói được thành một câu ngắn, đó là kế hoạch. Nếu cần nói cả đoạn, có lẽ bạn đang có ba kế hoạch cùng lúc, nghĩa là chưa có kế hoạch nào.

Vài ví dụ câu kế hoạch: đưa xe sang cánh phải vì sĩ bên đó vừa rời chỗ. Đổi bớt quân vì đang hơn một mã. Giữ chắc lộ giữa và chờ đối phương đi quá đà ở cánh trái. Đẩy tốt qua sông bên phải để tạo thêm một quân tấn công. Mỗi câu chỉ một việc, kèm một lý do.

Lý do quan trọng không kém việc. Kế hoạch có lý do thì bạn biết khi nào nó hết hiệu lực: khi lý do không còn. Sĩ đã về chỗ cũ thì kế hoạch đánh cánh phải cần xem lại. Không còn hơn quân thì kế hoạch đổi quân không còn đúng.

Năm câu hỏi đánh giá thế cờ trước khi chọn kế hoạch

Mỗi khi thế cờ tạm yên, thường là ngay sau khai cuộc hoặc sau một lần đổi quân, đi qua năm câu này theo thứ tự.

  1. Quân hai bên có bằng nhau không? Ai đang hơn, hơn gì?
  2. Cung tướng bên nào an toàn hơn? Bên nào thiếu sĩ, thiếu tượng, hay có lộ giữa bị nhìn vào?
  3. Bên nào có nhiều quân đang làm việc hơn? Quân nào của mình còn nằm nhà?
  4. Lộ nào đang thông, ai giữ? Hàng sát sông do bên nào kiểm soát?
  5. Cánh nào của đối phương mỏng nhất, cánh nào của mình mỏng nhất?

Năm câu trả lời gần như tự chỉ ra kế hoạch. Nếu đang hơn quân và tướng an toàn, kế hoạch thường là đổi bớt quân. Nếu có quân nằm nhà, kế hoạch trước mắt là đánh thức nó. Nếu một cánh đối phương mỏng và quân mình gần đó, kế hoạch là dồn quân sang cánh ấy. Nếu cung tướng mình yếu, việc đầu tiên là vá.

Câu thứ năm có hai vế vì một lý do: cánh mỏng của mình là nơi đối phương sẽ chọn đánh nếu họ cũng nhìn được như bạn. Kế hoạch tốt thường vừa nhắm vào chỗ mỏng của họ, vừa không để lộ thêm chỗ mỏng của mình.

Lúc đầu năm câu này có thể mất vài phút. Đừng lo, trong ván không giới hạn thời gian, dành vài phút ở thời điểm chuyển từ khai cuộc sang trung cuộc là khoản đầu tư đáng nhất của cả ván.

Từ đánh giá tới kế hoạch: vài cặp thường gặp

Bảng sau nối kết quả đánh giá với hướng kế hoạch hay dùng. Một thế cờ có thể rơi vào nhiều dòng, khi đó chọn dòng quan trọng nhất trước.

Kết quả đánh giáHướng kế hoạchBước nhỏ đầu tiên
Cung mình có lỗ hổng rõVá trước, đánh sauĐưa một quân về chỗ hổng hoặc đổi quân đang nhắm vào đó
Có một quân lớn nằm nhàĐánh thức quân đóDời quân đang chắn đường của nó
Đối phương mỏng một cánhDồn quân sang cánh đóĐưa quân chậm nhất sang trước
Đang hơn quân rõ rệtĐơn giản hoá thế cờTìm cách đổi quân tấn công mạnh nhất của họ
Đang kém quânGiữ thế cờ rối, tạo biếnĐặt quân vào chỗ có đe doạ, tránh đổi
Mọi thứ cân bằngCải thiện quân kém nhấtTìm quân đứng tệ nhất và cho nó một chỗ tốt hơn

Dòng cuối đáng nhớ nhất. Khi không thấy kế hoạch nào rõ, cách đơn giản nhất là tìm quân đứng tệ nhất của mình và cải thiện nó. Nhiều người chơi giỏi đi theo nguyên tắc này rất lâu trong những thế cờ cân bằng, và đối phương thường sơ hở trước.

Chia kế hoạch thành bước nhỏ

Một câu kế hoạch như dồn quân sang cánh phải vẫn còn quá xa để chọn nước tiếp theo. Bước tiếp là chia nó thành hai ba việc nhỏ, mỗi việc gói trong một hai nước. Ví dụ: trước hết dời con tốt đang cản chân mã, sau đó đưa mã sang, rồi đặt pháo lên lộ nhìn về cánh phải, cuối cùng mới cho xe vào.

Việc nhỏ có hai cái lợi. Thứ nhất, nó cho bạn biết nước kế tiếp là gì mà không cần tính sâu. Thứ hai, sau mỗi việc nhỏ, bạn có một điểm dừng tự nhiên để nhìn lại: đối phương đã làm gì trong lúc đó, lý do của kế hoạch còn đúng không.

Thứ tự các việc nhỏ cũng nên theo nguyên tắc chung: việc chuẩn bị yên lặng trước, việc lộ ý đồ sau. Dời tốt và đưa mã thường không làm đối phương lo. Đặt xe vào sát mục tiêu thì ai cũng thấy. Để việc lộ ý đồ ở cuối giúp đối phương có ít thời gian phản ứng nhất.

Nếu sau một việc nhỏ mà đối phương đã đổi hướng, ví dụ dồn quân về giữ đúng cánh đó, bạn chỉ mất một hai nước, không mất cả kế hoạch. Đó là lúc quay lại năm câu hỏi.

Cô giáo ở Lâm Đồng và cuốn sổ một dòng

Tình huống giả định. Cô Hạnh dạy toán ở một trường cấp hai tại Lâm Đồng, chơi cờ trên mạng mỗi tối sau khi chấm bài. Cô thuộc vài khai cuộc, nhưng khi vào trung cuộc thì thấy mình đi rất rời rạc: nước này ở cánh trái, nước kia ở cánh phải, cuối cùng chẳng cánh nào xong việc.

Cô thử một cách mà cô vẫn dạy học sinh khi giải toán: trước khi làm, viết ra mình định làm gì. Mỗi ván, khi hết khai cuộc, cô dừng lại, đi qua năm câu hỏi và viết vào sổ đúng một dòng kế hoạch. Mỗi lần đổi kế hoạch, cô viết thêm một dòng mới kèm lý do đổi.

Sau vài tuần, cuốn sổ cho cô thấy hai điều. Thứ nhất, những ván cô thắng gần như đều có một dòng kế hoạch giữ được rất lâu. Thứ hai, những ván cô thua thường có bốn năm dòng kế hoạch, đổi liên tục, phần lớn vì bị đối phương dọa chứ không phải vì lý do ban đầu đã hết. Cô không chơi hay hơn ngay, nhưng cô hiểu rõ mình thua ở đâu, và đó là bước đầu để sửa.

Từ đó cô thêm một luật cho mình: chỉ viết dòng kế hoạch mới khi lý do của dòng cũ đã hết, hoặc có đe doạ thật vào cung tướng. Bị dọa một quân nhỏ không còn là lý do để đổi cả hướng đi. Số dòng trong sổ mỗi ván giảm dần, còn số ván thắng thì tăng chậm nhưng đều.

Khi nào nên bỏ kế hoạch cũ

Khi lý do không còn. Kế hoạch đánh cánh phải vì cánh đó mỏng, nay đối phương đã dồn quân về giữ. Lý do mất, kế hoạch cũng nên đổi, và thường kế hoạch mới là đánh sang cánh họ vừa rút quân.

Khi có chuyện khẩn cấp hơn. Đối phương vừa tạo một đe doạ lớn vào cung tướng. Kế hoạch tạm dừng, vá trước. Nhưng vá xong nên quay lại kế hoạch cũ nếu lý do của nó vẫn còn.

Khi tình thế đổi hẳn. Một lần đổi quân lớn, một quân bị mất, hay một con tốt qua sông có thể biến thế cờ thành thế khác. Lúc đó làm lại năm câu hỏi từ đầu.

Không nên bỏ chỉ vì sốt ruột. Kế hoạch dồn quân cần năm sáu nước. Hai nước chưa thấy gì không phải lý do để đổi. Đổi kế hoạch quá thường xuyên là cách dễ nhất để không kế hoạch nào thành.

Phép thử trước khi bỏ. Trước khi bỏ một kế hoạch, nói ra lý do bỏ thành một câu, giống như khi chọn nó. Nếu câu đó chỉ là mình thấy sốt ruột hay mình vừa bị dọa một quân nhỏ, hãy giữ kế hoạch thêm vài nước.

Những điều không cần làm

Lập kế hoạch dễ bị biến thành việc nặng nề. Mấy điều dưới đây là thứ người mới hay làm thừa, bỏ đi được mà không mất gì.

  • Không cần tính trước mười nước. Một hướng đi và hai ba bước nhỏ là đủ.
  • Không cần kế hoạch đẹp. Kế hoạch đơn giản như đánh thức một quân nằm nhà vẫn là kế hoạch tốt nếu nó đúng với thế cờ.
  • Không cần có kế hoạch ngay từ nước đầu. Khai cuộc có nguyên tắc riêng; kế hoạch trung cuộc bắt đầu khi quân đã ra gần đủ.
  • Không cần giữ bí mật bằng cách đi nước vô nghĩa. Đi đúng việc vẫn tốt hơn cố làm đối phương đoán sai.
  • Không cần ghi sổ mọi ván. Ghi một dòng kế hoạch cho vài ván mỗi tuần là đủ để thấy thói quen của mình.

Mục tiêu của kế hoạch là giúp bạn chọn nước dễ hơn, không phải thêm một việc phải lo. Nếu thấy kế hoạch làm mình đi chậm và rối hơn, hãy rút nó về một câu ngắn hơn nữa.

Câu hỏi thường gặp

Kế hoạch trung cuộc trong cờ tướng là gì?

Là một hướng đi nói được thành một câu, kèm lý do, ví dụ dồn quân sang cánh phải vì cánh đó của đối phương mỏng. Kế hoạch không phải là chuỗi nước tính sẵn mà là cách chọn nước trong một quãng của ván cờ.

Hết khai cuộc không biết đi gì thì làm sao?

Dừng lại và đi qua năm câu hỏi: quân hai bên ra sao, cung tướng bên nào an toàn hơn, bên nào nhiều quân làm việc hơn, lộ nào đang thông, cánh nào mỏng. Câu trả lời thường tự chỉ ra việc nên làm tiếp.

Nếu thế cờ cân bằng, không thấy kế hoạch nào rõ thì sao?

Tìm quân đứng tệ nhất của mình và cải thiện nó. Đây là cách đơn giản và hiệu quả khi không có mục tiêu rõ. Trong lúc bạn cải thiện quân, đối phương thường để lộ một chỗ mỏng để bạn nhắm tới.

Khi nào nên đổi kế hoạch?

Khi lý do của kế hoạch không còn, khi có đe doạ khẩn cấp hơn cần xử lý, hoặc khi tình thế đổi hẳn sau một lần đổi quân lớn. Không nên đổi chỉ vì sau hai ba nước chưa thấy kết quả.

Ghi sổ kế hoạch có thật sự giúp ích không?

Có, vì nó cho bạn thấy những ván thắng thường có kế hoạch giữ được lâu, còn những ván thua thường đổi kế hoạch liên tục. Chỉ cần ghi một dòng cho vài ván mỗi tuần là đủ để nhận ra thói quen của mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138