DaiCuc.comĐại Cục
Dạy trẻ nhìn đại cục

Dạy trẻ làm việc nhóm ở trường: nhìn cả dự án trước khi nhận phần mình

Học sinh cấp hai làm dự án nhóm hay rối vì chia việc trước khi nhìn toàn bộ. Bốn câu hỏi trước khi chia, vai trò trong nhóm, xử lý bạn không làm.

Four middle school students kneeling around large paper sheets on a classroom floor, arranging cut-out shapes, afternoon light through tall windows, high angle

Trẻ làm việc nhóm hiệu quả hơn khi cả nhóm nhìn toàn bộ dự án trước, sản phẩm cuối là gì, hạn nộp khi nào, phần nào khó nhất, phần nào phụ thuộc phần nào, rồi mới chia việc. Nhóm chia việc ngay từ phút đầu thường đến sát hạn mới phát hiện các mảnh không ghép được với nhau.

Đây là bài học đại cục mà nhiều người lớn đi làm vẫn còn vấp. Với học sinh từ lớp năm đến lớp chín, dự án nhóm ở trường là sân tập tốt: đủ phức tạp để cần kế hoạch, đủ nhỏ để sai không tốn kém. Phần dưới đây có bốn câu hỏi trước khi chia việc, bảng vai trò, tình huống một nhóm lớp tám ở Nghệ An, cách xử lý khi có bạn không làm, và cha mẹ nên giúp đến đâu.

Vì sao nhóm của con hay rối

Kịch bản quen thuộc: cô giao bài thuyết trình nhóm về một chủ đề, hạn hai tuần. Buổi đầu, nhóm năm bạn chia ngay mỗi người một phần nội dung. Hai tuần sau, tối trước hôm nộp, nhóm nhận ra phần mở đầu và phần kết luận không ai làm, các trang trình chiếu mỗi bạn một kiểu chữ, phần của hai bạn trùng nhau. Cả nhóm thức khuya ghép lại, ai cũng mệt và trách nhau.

Gốc của rối không phải do các bạn lười, mà do nhóm nhảy thẳng vào chia việc khi chưa ai hình dung sản phẩm cuối trông thế nào. Giống người chơi cờ đi từng quân một cách rời rạc, mỗi quân đều đi được nước hay, nhưng không phối hợp thành thế. Một dự án nhóm cũng vậy: năm phần làm tốt mà không khớp nhau vẫn là một sản phẩm kém.

Thêm một lý do nữa là trẻ hay chọn phần dễ hoặc phần mình thích trước. Phần khó nhất, phần cần người khác làm xong mới làm được, thường bị đẩy cho bạn đến muộn hoặc bạn ít nói. Đến cuối, chính phần ấy quyết định chất lượng cả bài.

Bốn câu hỏi trước khi chia việc

Gợi ý cho con mang bốn câu này vào buổi họp nhóm đầu tiên. Cả nhóm trả lời chung, ghi ra một tờ giấy, mất khoảng hai mươi phút.

  1. Sản phẩm cuối trông thế nào? Bao nhiêu trang trình chiếu, thuyết trình mấy phút, có mô hình hay không. Vẽ phác lên giấy nếu được.
  2. Hạn chót và các mốc giữa là khi nào? Không chỉ ngày nộp, mà cả ngày nộp bản nháp cho nhau xem, ngày tập thuyết trình.
  3. Phần nào khó nhất, phần nào làm trước mới làm được phần sau? Ví dụ phải có số liệu khảo sát rồi mới vẽ biểu đồ được.
  4. Cái gì cả nhóm phải dùng chung? Kiểu chữ, màu, cách đặt tên tệp, một người giữ bản ghép cuối.

Chỉ sau khi trả lời xong bốn câu, nhóm mới chia việc. Lúc đó việc chia tự nhiên hơn nhiều: phần khó cần hai bạn, phần làm trước giao cho bạn có thời gian sớm, phần ghép cuối giao cho một người cẩn thận. Hai mươi phút ban đầu tiết kiệm được rất nhiều buổi tối thức khuya về sau.

Các vai trò trong một nhóm học sinh

Nhóm học sinh không cần chức danh, nhưng cần ai đó lo từng việc chung. Một bạn có thể giữ hai vai, nhất là nhóm ít người.

Vai tròLo việc gìHợp với bạn nàoCâu nên tự hỏi
Người giữ nhịpNhắc mốc, hỏi tiến độ, gọi họp ngắnBạn hay nhớ lịch, nói chuyện dễ“Còn bao lâu đến mốc tới, ai đang vướng?”
Người ghépGiữ bản cuối, thống nhất hình thứcBạn cẩn thận, tỉ mỉ“Các phần đã khớp nhau chưa?”
Người soátĐọc lại nội dung, tìm chỗ sai, chỗ trùngBạn đọc kỹ, thích hỏi“Chỗ nào người nghe sẽ thắc mắc?”
Người nóiLo phần trình bày trước lớpBạn tự tin, hoặc bạn muốn tập“Mỗi phần nói mấy phút?”
Mọi thành viênLàm phần nội dung của mìnhTất cả“Phần của mình giúp gì cho cả bài?”

Câu hỏi ở hàng cuối là câu đại cục nhất. Một bạn làm phần nội dung mà biết phần mình nằm ở đâu trong cả bài sẽ viết khác hẳn bạn chỉ lo cho xong phần được giao. Vai trò nên xoay giữa các dự án, để mỗi bạn được thử nhìn dự án từ nhiều vị trí.

Tình huống: nhóm lớp 8 ở Nghệ An làm dự án về dòng sông quê

Một nhóm năm học sinh lớp tám giả định ở Nghệ An được giao dự án tìm hiểu một dòng sông gần trường: dòng chảy, đời sống hai bên bờ, rác thải, đề xuất của học sinh. Hạn ba tuần. Lần trước làm dự án, nhóm này chia việc ngay rồi chật vật đến phút chót. Lần này, một bạn trong nhóm, được bố mẹ gợi ý bốn câu hỏi, đề nghị cả nhóm ngồi hai mươi phút trước.

Cả nhóm vẽ ra sản phẩm cuối: mười trang trình chiếu và một tấm áp phích. Rồi nhận ra phần khó nhất là đi quan sát thực tế bờ sông, mà phần ảnh và đề xuất đều phụ thuộc vào chuyến đi ấy. Nhóm hẹn đi quan sát ngay cuối tuần đầu, có bố một bạn đi cùng. Một bạn được giao giữ bản ghép, cả nhóm thống nhất một kiểu chữ từ đầu.

Kết quả không phải là một bài hoàn hảo, nhưng nhóm nộp đúng hạn mà không ai phải thức khuya. Lúc nhìn lại, các bạn tự nói điều khác lần trước là “biết phần nào phải làm trước”. Đó chính là nhìn đại cục ở mức một nhóm học sinh: thấy mối liên hệ giữa các phần trước khi lao vào từng phần. Cũng có chỗ nhóm chưa làm được: phần đề xuất vẫn viết vội vì cả nhóm đánh giá thấp thời gian thảo luận, và các bạn ghi điều này lại cho dự án sau.

Khi có bạn trong nhóm không làm

Hỏi trước khi kết luận. Gợi ý con nhắn riêng: “Phần của bạn đến đâu rồi, có gì vướng không?”. Nhiều khi bạn ấy không hiểu việc, ngại hỏi, hoặc nhà có chuyện.

Chia nhỏ việc của bạn ấy. Một phần lớn dễ làm người ta né. Chia thành hai ba việc nhỏ có hạn rõ, bạn dễ bắt đầu hơn.

Ghi lại ai làm gì, bằng giọng bình thường. Tờ phân việc ban đầu có tên từng người và mốc. Không dùng để tố, mà để cả nhóm cùng nhìn thấy.

Báo thầy cô khi đã thử mà không được. Không phải mách, mà là xin hướng dẫn. Con nên nói sự việc, không nói về tính cách của bạn.

Không làm hộ toàn bộ trong im lặng. Làm hộ để nhóm được điểm tốt dạy con ôm việc và dạy bạn kia rằng không làm cũng không sao. Cả hai đều là bài học sai.

Cha mẹ giúp đến đâu thì dừng

Bài nhóm của con không phải bài nhóm của bố mẹ. Người lớn nhìn đại cục ở đây là nhìn sự trưởng thành của con, không phải sản phẩm nộp cho cô.

  • Nên: gợi ý bốn câu hỏi, hỏi con nhóm đã thống nhất những gì, nghe con kể khó khăn.
  • Nên: lo phần hậu cần như chỗ ngồi họp ở nhà, đưa đón khi đi quan sát, nhắc giờ nghỉ.
  • Nên: khi con bực bạn, nghe con nói hết rồi hỏi “con định làm gì tiếp?”.
  • Không nên: làm hộ trang trình chiếu, viết hộ nội dung, chỉnh sửa bài cho đẹp.
  • Không nên: nhắn tin trực tiếp cho bạn của con hoặc phụ huynh bạn để thúc việc.
  • Không nên: nhận xét bạn của con trước mặt con theo kiểu “bạn đấy lười thế”.

Ranh giới rõ nhất là bàn phím. Nếu tay bố mẹ đang gõ nội dung bài nhóm, đó là lúc dừng lại. Bài nộp có thể kém đẹp hơn một chút, nhưng con được tập trọn vẹn, và thầy cô cũng đánh giá đúng năng lực của nhóm.

Câu con tự hỏi trong lúc làm phần của mình

Nhìn đại cục không chỉ ở buổi họp đầu. Trong lúc làm, mỗi bạn vẫn cần thỉnh thoảng ngẩng lên khỏi phần của mình. Gợi ý con giữ vài câu dưới đây, dán ở góc bàn học nếu cần.

  • Phần mình đang làm sẽ đứng ở đâu trong cả bài, trước nó là gì, sau nó là gì?
  • Có bạn nào đang chờ phần của mình để làm tiếp không? Nếu có, mình xong trước mốc được không?
  • Mình có đang làm quá kỹ một chi tiết nhỏ trong khi phần chính còn bỏ trống không?
  • Nếu mai mình ốm, bạn khác có đọc được bản nháp của mình để làm tiếp không?
  • Có điều gì mình vừa phát hiện mà cả nhóm cần biết ngay không?

Câu thứ ba hay gặp nhất ở học sinh chăm chỉ: dành cả buổi tối chọn hình nền đẹp cho một trang mà nội dung chưa viết xong. Câu thứ năm thì giúp nhóm tránh bất ngờ, ví dụ một bạn phát hiện số liệu tìm được khác hẳn điều nhóm định viết. Nói sớm thì cả nhóm điều chỉnh kịp; giữ trong lòng đến hôm ghép bài thì đã muộn.

Họp nhìn lại sau khi nộp bài

Sau khi nộp bài, nhiều nhóm giải tán ngay. Gợi ý con rủ nhóm ngồi mười phút, có thể ngay giờ ra chơi, hỏi nhau ba điều: lần này cái gì chạy tốt, cái gì lần sau làm khác, và mỗi người muốn thử vai nào ở dự án tới. Không nhắc điểm, không phân ai giỏi ai kém.

Buổi nhìn lại ngắn này biến kinh nghiệm của một dự án thành vốn cho dự án sau. Nhóm nào làm đều đặn sẽ thấy mỗi lần chia việc nhanh hơn, ít cãi hơn. Con cũng học được một thói quen người lớn đi làm rất cần: kết thúc một việc bằng câu hỏi “lần sau làm tốt hơn thế nào”, thay vì chỉ thở phào cho xong.

Ở nhà, bố mẹ có thể hỏi con một câu duy nhất: “Nếu được làm lại dự án này từ đầu, con sẽ đổi điều gì đầu tiên?”. Câu trả lời của con thường cho thấy con đã nhìn dự án ở tầm cả nhóm hay vẫn chỉ ở phần của mình, và đó là thước đo tiến bộ không cần điểm số.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh lớp mấy thì bắt đầu cần học cách chia việc nhóm?

Từ khoảng lớp bốn, lớp năm, khi các bài dự án nhóm bắt đầu xuất hiện thường xuyên hơn. Lên cấp hai, số dự án tăng và yêu cầu phức tạp hơn, nên đây là giai đoạn kỹ năng nhìn toàn bộ dự án được dùng nhiều nhất.

Con luôn bị giao phần khó hoặc phần không ai làm thì sao?

Gợi ý con nói trong buổi chia việc rằng phần khó nên có hai người. Nếu vẫn lặp lại, con có thể đề nghị xoay vai giữa các dự án. Người lớn nghe con kể, không can thiệp trực tiếp với nhóm.

Con là trưởng nhóm nhưng các bạn không nghe thì phải làm gì?

Trưởng nhóm học sinh không có quyền ra lệnh, chỉ có thể dẫn dắt bằng việc cùng thống nhất từ đầu. Nếu buổi họp đầu cả nhóm cùng trả lời bốn câu hỏi, các bạn sẽ nghe theo tờ thống nhất hơn là nghe theo một người.

Có nên để con làm hết phần của nhóm cho chắc điểm không?

Không nên. Làm hộ dạy con ôm việc và khiến các bạn khác mất cơ hội học. Thầy cô cũng khó đánh giá đúng từng người. Tốt hơn là con báo thầy cô khi đã thử các cách mà bạn vẫn không làm.

Cha mẹ có nên đi cùng khi nhóm đi khảo sát thực tế không?

Nên có người lớn đi cùng nếu địa điểm xa hoặc gần sông nước, đường đông, vì an toàn của các con. Người lớn đi để đảm bảo an toàn, còn việc quan sát, ghi chép và chụp ảnh nên để các con tự làm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138