Đọc ý đồ đối phương trong cờ tướng là sau mỗi nước đối thủ đi, tự hỏi nước đó muốn làm gì, đã thay đổi điều gì trên bàn cờ, và nếu để họ đi tiếp thì chuyện gì xảy ra. Phần lớn những lần thua vì đòn bất ngờ không phải do đòn quá khó thấy, mà do người chơi không hỏi câu đó sau nước chuẩn bị của đối phương.
Người mới hay chỉ nghĩ về nước của mình. Đối phương đi xong, họ nhìn lướt xem có quân nào bị ăn không, rồi quay về kế hoạch riêng. Bài này giới thiệu ba câu hỏi đơn giản sau mỗi nước, cách đọc những nước im lặng nguy hiểm nhất, cách nhận ra thói quen của người chơi quen, và một cái bẫy ngược: mải đọc người mà quên mất việc của mình.
Ba câu hỏi sau mỗi nước đối phương đi
Ba câu này nên thành phản xạ. Ban đầu mỗi câu mất vài giây, sau một thời gian chúng đi cùng nhau trong một cái nhìn.
- Quân vừa đi đang nhắm vào đâu? Nhìn mọi chỗ quân đó với tới từ vị trí mới, nhất là những quân của mình không ai giữ.
- Quân vừa đi đã rời chỗ nào, và chỗ cũ đó mở ra điều gì? Một quân dời đi có thể mở lộ cho xe phía sau, tạo ngòi cho pháo, hoặc gỡ chân cho mã.
- Nếu đối phương được đi thêm một nước nữa, họ sẽ làm gì? Đây là câu khó nhất và quan trọng nhất, vì nó cho bạn thấy kế hoạch, không chỉ từng nước.
Câu thứ hai hay bị bỏ qua nhất. Người chơi nhìn chỗ quân đến mà quên nhìn chỗ quân đi. Nhiều đòn nguy hiểm đến từ một quân khác, vốn bị chắn, nay vừa được mở đường.
Câu thứ ba giúp bạn chuyển từ phản ứng sang phòng ngừa. Nếu thấy nước tiếp theo của đối phương rất mạnh, nước của bạn bây giờ nên ngăn nó, kể cả khi chưa có gì bị dọa trực tiếp.
Một mẹo cho người mới: trong ván tập, trước khi đi mỗi nước, nói nhỏ một câu về ý đồ của đối phương. Nếu không nói được, bạn chưa đọc xong nước của họ.
Kiểu nước đi và điều nó thường nói
Không phải nước nào cũng dễ đọc, nhưng nhiều kiểu nước có ý nghĩa khá quen. Bảng dưới đây là gợi ý để bắt đầu, không phải quy luật tuyệt đối.
| Kiểu nước của đối phương | Thường đang nói điều gì | Câu nên hỏi ngay |
|---|---|---|
| Đưa thêm quân sang một cánh | Đang chuẩn bị đánh cánh đó | Cánh đó của mình có bao nhiêu quân giữ |
| Rút quân về gần cung | Đang lo bị tấn công, hoặc chuẩn bị đổi hướng | Họ thấy mối đe doạ nào mà mình chưa thấy |
| Đẩy tốt lên một bước | Mở lộ, chuẩn bị tốt qua sông, hoặc đuổi quân mình | Lộ nào vừa thông, quân nào của mình vừa bị đẩy |
| Mời đổi quân | Muốn gỡ thế bị ép, hoặc muốn dọn bàn khi đang hơn | Họ đang hơn hay đang bị ép |
| Đi một nước trông vô hại | Có thể là nước chuẩn bị cho đòn sau | Nếu họ đi thêm một nước, nước đó là gì |
| Để một quân không ai giữ | Sơ ý, hoặc mồi nhử | Nếu mình ăn, mình mất mấy nước, họ làm gì trong lúc đó |
Dòng cuối là chỗ người chơi phong trào hay sập bẫy nhất. Một quân để trống thường là sơ ý thật, nhưng người chơi lâu năm đôi khi để trống có chủ ý. Hỏi câu ở cột cuối trước khi ăn là đủ để tránh phần lớn mồi nhử.
Nước im lặng là nước đáng sợ nhất
Nước dọa ăn quân hay chiếu tướng thì ai cũng thấy. Nguy hiểm hơn là những nước không dọa gì ngay: một con mã nhảy lên một chỗ trông bình thường, một con pháo dời sang lộ khác, một con tốt tiến lên một bước. Những nước này thường là bước chuẩn bị, và vì chúng im lặng, người chơi để chúng trôi qua mà không đọc.
Cách đọc nước im lặng là hỏi câu thứ ba: nếu đối phương được đi thêm một nước nữa, họ sẽ làm gì. Với nước im lặng, câu trả lời thường là một đòn rất cụ thể. Mã vừa nhảy lên có thể chỉ cần một nước nữa là tới gần cung. Pháo vừa dời có thể chỉ cần một quân đứng giữa làm ngòi là nhắm thẳng vào xe.
Một quy tắc đơn giản: nếu đối phương vừa đi một nước mà bạn không hiểu vì sao, đừng coi đó là nước vô nghĩa. Người chơi ở trình độ nào cũng hiếm khi đi nước không có lý do. Nếu bạn không thấy lý do, rất có thể lý do đang ở chỗ bạn chưa nhìn tới.
Với đối thủ yếu hơn, đôi khi nước đó đúng là vô nghĩa. Nhưng tốn thêm mười giây để chắc chắn vẫn rẻ hơn mất một quân lớn.
Giờ nghỉ trưa ở văn phòng TP Hồ Chí Minh
Tình huống giả định. Ở một công ty tại TP Hồ Chí Minh, Hải và Minh, hai đồng nghiệp phòng kế toán, đánh một ván cờ trong giờ nghỉ trưa mỗi ngày. Hải thắng nhiều hơn, nhưng Minh có một ngày chơi khác hẳn. Hải để ý thấy Minh ngồi lâu hơn sau mỗi nước của mình, mắt không nhìn quân của Minh mà nhìn quân của Hải.
Ván đó Hải đặt một cái bẫy quen: để một con tốt không ai giữ, chờ Minh đưa xe sang ăn rồi đánh vào cánh vừa trống. Mấy tháng nay Minh ăn mồi này nhiều lần. Lần này Minh nhìn con tốt, rồi nhìn sang con mã của Hải vừa nhảy lên ở cánh kia, và không ăn. Minh đưa một quân về giữ chỗ con mã nhắm tới.
Sau ván, Minh kể đã tự đặt cho mình một luật: trước mỗi nước, nói được một câu về việc Hải đang định làm. Ban đầu Minh nói sai nhiều, nhưng chỉ cần đúng một nửa số lần là đã tránh được phần lớn những đòn quen. Hải thừa nhận từ hôm đó, thắng Minh khó hơn hẳn.
Điều đáng chú ý là Minh không học thêm thế cờ nào. Minh chỉ đổi chỗ đặt sự chú ý: từ quân của mình sang ý của đối thủ. Một thay đổi nhỏ trong thói quen nhìn, nhưng đủ làm ván cờ khác hẳn.
Đọc thói quen của người chơi quen
Người hay tấn công sớm. Thường đưa xe ra nhanh và dồn quân về một cánh. Với họ, giữ chắc cánh đó và chờ họ hết đà thường hiệu quả hơn đánh nhau sớm.
Người thích đổi quân. Thường muốn ván cờ gọn. Nếu bạn đang kém, giữ thế cờ rối là cách làm họ khó chịu. Nếu bạn đang hơn, họ sẽ sẵn lòng đổi, cứ để họ đổi.
Người thủ chặt. Ít khi đánh trước, giữ nhiều quân ở nhà. Với họ, bạn có thời gian sắp quân, đừng vội. Chỉ cần đừng để họ thấy một chỗ hở để phản công.
Người hay chơi nhanh. Thường đi theo cảm giác, ít khi chuẩn bị đòn nhiều nước. Với họ, những nước im lặng ít nguy hiểm hơn, nhưng họ hay sơ hở khi bị đặt một câu hỏi khó. Chậm lại và cho họ một thế cờ cần suy nghĩ.
Người hay đặt mồi. Thường để trống quân ở một cánh trong khi chuẩn bị ở cánh kia. Với họ, mỗi quân miễn phí đều đáng nghi ngờ thêm một lần.
Thói quen không phải số phận. Đọc thói quen giúp bạn đoán nhanh, nhưng đối thủ có thể đổi cách chơi bất cứ lúc nào, nhất là khi biết mình đã bị đọc. Thói quen là gợi ý đầu tiên, ba câu hỏi vẫn là phép kiểm cuối cùng.
Cái bẫy ngược: chỉ lo đọc người
Có những người chơi sau khi học đọc ý đồ thì rơi vào thái cực ngược lại: nước nào của đối phương cũng thấy nguy hiểm, nước nào của mình cũng là nước đáp. Họ không thua vì đòn bất ngờ nữa, nhưng cũng không thắng, vì không bao giờ đi việc của mình.
Đọc ý đồ đối phương chỉ là một nửa. Nửa còn lại là sau khi đọc xong, hỏi: đòn của họ có thật sự đáng lo không, hay mình có thể bỏ qua để làm việc của mình nhanh hơn. Nếu đòn của họ cần ba nước để thành, còn đòn của mình chỉ cần hai, đôi khi đúng là nên đánh tiếp thay vì quay về thủ.
Một cách cân bằng: mỗi nước, trả lời hai câu. Đối phương đang muốn gì. Mình đang muốn gì. Rồi chọn nước phục vụ được cả hai: chặn được ý đồ của họ mà vẫn tiến thêm một bước trong kế hoạch của mình. Không phải lúc nào cũng có nước như vậy, nhưng tìm nó trước tiên là thói quen tốt.
Ngoài đời, người đọc đối tác giỏi mà quên mục tiêu của chính mình thường kết thúc bằng việc chiều theo mọi yêu cầu. Đọc người để quyết định tốt hơn, không phải để thay người quyết định.
Luyện đọc ý đồ khi xem người khác đánh
Xem người khác chơi là cách luyện đọc ý đồ rất tốt, vì bạn không chịu áp lực của ván cờ và có thể đoán thoải mái. Một buổi đứng xem ở quán cờ hay câu lạc bộ có thể thành buổi tập nếu làm theo các bước sau.
- Chọn một bên để theo dõi, coi như bạn đang ngồi ở phía bên kia.
- Mỗi khi bên đó đi, đoán thầm nước đó muốn gì bằng một câu ngắn.
- Trước khi họ đi nước tiếp theo, đoán thầm họ sẽ đi đâu.
- So với nước thật. Đúng thì tốt, sai thì hỏi vì sao mình không thấy.
- Cuối ván, nhớ lại một nước im lặng mà bạn đã đọc sai, và nước đó dẫn tới chuyện gì.
Đừng chen vào ván của người khác để hỏi hay góp ý. Cứ đoán thầm và tự kiểm. Sau vài buổi, bạn sẽ thấy tỉ lệ đoán đúng tăng lên, và quan trọng hơn, bạn bắt đầu nhìn thấy những nước chuẩn bị mà trước đây chỉ thấy khi đòn đã tới.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao đọc được ý đồ của đối phương trong cờ tướng?
Sau mỗi nước của đối phương, hỏi ba câu: quân vừa đi đang nhắm vào đâu, chỗ nó vừa rời đi mở ra điều gì, và nếu họ được đi thêm một nước thì họ sẽ làm gì. Ba câu này giúp bạn thấy kế hoạch chứ không chỉ từng nước.
Vì sao nước đi im lặng lại nguy hiểm?
Vì nó không dọa gì ngay nên người chơi dễ để trôi qua. Nhưng thường đó là bước chuẩn bị cho một đòn ở nước sau. Nếu không hiểu vì sao đối phương đi một nước, rất có thể lý do nằm ở chỗ bạn chưa nhìn tới.
Đối phương để một quân không ai giữ thì có nên ăn không?
Hỏi trước: nếu ăn, mình mất mấy nước và đối phương làm được gì trong lúc đó. Nếu quân của bạn bị kéo ra xa và đối phương có quân sẵn sàng đánh vào chỗ vừa trống, rất có thể đó là mồi nhử.
Có nên dựa vào thói quen của đối thủ quen không?
Thói quen giúp đoán nhanh và chuẩn bị trước, nhưng đối thủ có thể đổi cách chơi bất cứ lúc nào, nhất là khi biết mình đã bị đọc. Dùng thói quen làm gợi ý, còn ba câu hỏi sau mỗi nước vẫn là phép kiểm chính.
Làm sao để không quá lo đối phương mà quên việc của mình?
Mỗi nước trả lời hai câu: đối phương muốn gì và mình muốn gì. So xem đòn của ai cần ít nước hơn để thành. Ưu tiên nước vừa chặn được ý đồ của họ vừa tiến thêm một bước trong kế hoạch của mình.