DaiCuc.comĐại Cục
Dạy trẻ nhìn đại cục

Dạy trẻ chờ đợi để được thứ lớn hơn: tập con bỏ cái trước mắt vì mục tiêu xa

Chờ đợi là kỹ năng đại cục đầu tiên của trẻ. Mục tiêu chờ vừa tuổi, cách làm cho thời gian chờ nhìn thấy được, xử lý khi con muốn bỏ cuộc giữa chừng.

A young boy dropping a coin into a clear glass jar on a wooden windowsill, morning sunlight, apartment balcony plants behind, close side angle, face out of focus

Dạy trẻ chờ đợi để được thứ lớn hơn là cho con một mục tiêu đủ hấp dẫn, khoảng thời gian chờ vừa tuổi, và cách nhìn thấy mình đang tiến gần mục tiêu mỗi ngày; chờ được không phải do con giỏi nhịn, mà do con thấy rõ cái lớn hơn đang đợi phía trước.

Người chơi cờ tướng hay nói “tham ăn quân thì mất thế”: chộp một quân trước mắt mà để tướng hở, cả ván có thể đổi chiều. Trẻ cũng vậy, khi chỉ nhìn thấy cái bánh trước mặt thì không thể nghĩ đến bữa tối. Phần dưới đây đi từ bàn cờ sang đời sống: mục tiêu chờ theo tuổi, cách làm cho chờ đợi nhìn thấy được, một tình huống ở TP Hồ Chí Minh và những điều người lớn không nên làm.

Chờ đợi là bài học đại cục đầu tiên

Nhìn đại cục, về bản chất, là đặt cái trước mắt cạnh cái phía sau rồi cân nhắc. Với người lớn, đó có thể là bỏ một hợp đồng nhỏ để giữ uy tín, hay nhịn một câu để giữ hoà khí trong nhà. Với trẻ năm tuổi, đó là ăn một cái kẹo ngay bây giờ hay đợi đến chiều được đi ăn kem cùng cả nhà.

Khả năng chờ không có sẵn từ đầu, nó lớn dần theo tuổi và theo luyện tập. Trẻ ba tuổi chờ được vài phút đã là nhiều. Trẻ mười tuổi có thể chờ vài tuần cho một món đồ. Người lớn hay đòi hỏi trẻ chờ quá lâu so với tuổi, rồi kết luận con không biết kiềm chế, trong khi thực ra mục tiêu chờ chưa vừa sức.

Chờ đợi cũng không phải là nhịn khổ. Đứa trẻ chờ được thường có cách làm cho thời gian chờ dễ chịu hơn: đếm, chơi trò khác, tưởng tượng về món đồ sắp có. Dạy trẻ chờ, vì thế, là dạy con những cách ấy, chứ không phải dạy con chịu đựng trong im lặng.

Bàn cờ dạy chuyện này thế nào

Trong cờ tướng, có những lúc đối phương để một quân trơ trọi trước mặt mình. Người mới chơi thấy là ăn ngay. Người chơi lâu sẽ dừng lại hỏi: vì sao quân này lại ở đây, nếu mình ăn thì quân của mình rời khỏi chỗ đang giữ, khi ấy bên kia làm gì. Nhiều khi quân “mồi” ấy là cái giá đối phương sẵn sàng trả để lấy thế tấn công.

Trẻ chơi cờ từ khoảng bảy, tám tuổi trở lên có thể hiểu nguyên lý này bằng lời đơn giản: “Trước khi ăn quân, nhìn xem tướng mình có an toàn không”. Sau mỗi ván, nếu con thua vì chộp quân, người lớn chỉ cần hỏi: “Lúc con ăn con mã ấy, con có nhìn sang bên kia bàn cờ không?”. Không cần chỉ nước cụ thể, chỉ cần con nhận ra mình đã quên nhìn toàn cục.

Với trẻ nhỏ chưa chơi cờ, có thể dùng trò đơn giản hơn: một trò bốc thẻ, ai bốc ngay được một kẹo, ai chờ đến lượt thứ ba được hai kẹo. Cái lợi của bàn cờ và trò chơi là con được thử chờ và thử không chờ nhiều lần, thấy kết quả ngay, mà không mất gì quan trọng.

Mục tiêu chờ vừa sức theo tuổi

Thời gian dưới đây là khoảng tham khảo cho một mục tiêu con thật sự muốn. Bắt đầu ngắn, thành công vài lần rồi mới kéo dài.

Độ tuổiThời gian chờ vừa sứcVí dụ mục tiêuCách giúp con chờ
3–4 tuổiVài phút đến nửa tiếngĐợi mẹ nấu xong mới ăn bánhCho con việc làm cùng trong lúc chờ
5–6 tuổiMột buổi đến một ngàyChiều được đi công viên nếu sáng chơi trong nhàĐồng hồ cát, đếm số bữa ăn còn lại
7–9 tuổiVài ngày đến hai tuầnĐể dành tiền tiêu vặt mua một bộ truyệnLọ đựng tiền trong suốt, dán hình món đồ
10–12 tuổiVài tuần đến hai thángĐể dành mua một quả bóng tốt, một bộ lắp rápBảng tự vẽ chia vạch, con tự tô mỗi tuần
13–14 tuổiVài thángMột chuyến đi chơi cùng bạn, một món đồ thể thaoCon tự lên kế hoạch, người lớn chỉ hỏi thăm

Mục tiêu phải là thứ con muốn, không phải thứ người lớn muốn con muốn. Để dành mua từ điển khi con đang mơ quả bóng sẽ không dạy được chờ đợi, chỉ dạy con rằng kế hoạch là của bố mẹ.

Làm cho thời gian chờ nhìn thấy được

Trẻ khó chờ vì thời gian vô hình. Biến nó thành thứ nhìn được, chạm được, con chờ dễ hơn nhiều.

  • Lọ trong suốt: mỗi đồng tiền bỏ vào, con thấy mực tiền dâng lên. Dán một vạch ở mức đủ tiền mua món đồ.
  • Chuỗi kẹp giấy: mỗi ngày tháo một kẹp, hết chuỗi là đến ngày đi chơi. Hợp với trẻ năm, sáu tuổi.
  • Tranh tô dần: vẽ món đồ chia thành ô, mỗi tuần để dành đủ thì tô một ô.
  • Nhật ký chờ: trẻ lớn viết một dòng mỗi tuần, “tuần này mình đã để dành được bao nhiêu, đã muốn tiêu vào gì mà không tiêu”.
  • Ảnh món đồ: chụp hoặc vẽ lại món đồ, dán gần lọ tiền, để mục tiêu luôn trong tầm mắt.

Mỗi cách đều có chung một nguyên tắc: tiến độ do chính con thực hiện, tự bỏ tiền, tự tháo kẹp, tự tô màu. Hành động bằng tay khiến con cảm thấy chờ đợi là việc mình đang làm, không phải việc mình đang phải chịu.

Tình huống: cậu bé ở TP Hồ Chí Minh và bộ lắp ráp

Một gia đình giả định ở TP Hồ Chí Minh có con trai chín tuổi mê một bộ lắp ráp lớn. Trước đây, cứ đi siêu thị là con đòi mua đồ chơi nhỏ, bố mẹ chiều thì nhà đầy đồ chơi chơi vài ngày rồi bỏ. Lần này, bố đề nghị: mỗi tuần con có một khoản tiền tiêu vặt nhỏ, nếu con để dành, bố góp thêm một phần, đủ thì mua bộ lắp ráp.

Con dán ảnh bộ lắp ráp lên lọ tiền. Hai tuần đầu suôn sẻ. Tuần thứ ba, đi siêu thị thấy một chiếc xe đồ chơi nhỏ, con cầm lên rất lâu. Bố không cấm, chỉ hỏi: “Mua cái này thì bộ lắp ráp lùi lại mấy tuần nhỉ?”. Con tự nhẩm, rồi đặt xe xuống. Ra xe, con hơi buồn, bố chỉ nói: “Khó thật, bố thấy con đã cân rồi mới chọn”.

Sau khoảng hai tháng, con đủ tiền. Ngày mua bộ lắp ráp, con không chạy vào cửa hàng như mọi lần mà đi chậm, cầm hộp rất lâu. Bộ lắp ráp ấy con chơi cả năm. Điều con học được không chỉ là để dành tiền, mà là cảm giác một thứ chờ lâu mới có thì đáng giá hơn mười thứ có ngay.

Khi con muốn bỏ cuộc giữa chừng

Đừng vội trách, hỏi con đang thấy gì. Có khi con đã không còn thích món đồ ấy nữa. Đó là thông tin đáng quý, không phải thất bại. Mục tiêu thay đổi được, miễn là con tự nhận ra.

Rút ngắn chặng. Nếu con mệt vì thời gian quá dài, chia mục tiêu thành hai mốc. Đạt mốc đầu, ghi nhận, rồi mới đi tiếp.

Cho con nhìn lại quãng đã đi. “Con đã để dành năm tuần rồi đấy, còn ba tuần nữa.” Thấy quãng đã qua thường giúp con có thêm sức đi nốt.

Không đem chuyện bỏ cuộc ra so với anh chị. Câu “chị con hồi ấy để dành được cả năm” chỉ làm con thấy mình kém, không làm con có thêm sức chờ. Mỗi đứa trẻ có nhịp riêng.

Giữ nguyên tiền đã để dành. Dù con đổi mục tiêu, số tiền vẫn là của con, không bị lấy lại như hình phạt. Con cần thấy công sức chờ đợi không mất đi.

Để con tự quyết khi muốn tiêu số tiền đã để dành. Nếu sau khi cân nhắc con vẫn muốn tiêu vào thứ khác, để con chọn. Con sẽ tự thấy hệ quả, có khi hối tiếc, và lần sau nhìn kỹ hơn.

Chờ đợi với người khác: nhường lượt và đợi đến phiên mình

Chờ đợi không chỉ là chuyện tiền và đồ chơi. Trong đời sống hằng ngày, trẻ phải chờ đến lượt nói trong bữa cơm, chờ em chơi xong mới đến lượt mình đu xích đu, chờ bạn trong nhóm làm xong phần việc. Đây là kiểu chờ khó hơn, vì cái con chờ đang nằm trong tay người khác.

Cách tập đơn giản nhất là trò chơi theo lượt có quy tắc rõ ràng: ô ăn quan, cờ caro, trò xếp hình chung mỗi người đặt một miếng. Người lớn giữ nhịp lượt thật đều, không cho ai chen, kể cả mình. Trẻ thấy lượt luôn quay lại, nên dần bớt sốt ruột. Trong bữa cơm, có thể dùng một quy tắc nhỏ như ai đang nói thì cầm chiếc thìa nhỏ, người khác đợi.

Ở góc đại cục, chờ đến phiên mình dạy con rằng một nhóm vận hành được là nhờ mỗi người nhường một chút. Đứa trẻ quen chen lượt có thể được việc trước mắt, nhưng dần dần bạn bè ít muốn chơi cùng. Đổi một lượt chờ lấy nhiều năm có bạn là phép tính con hiểu được khi người lớn kể lại bằng chính chuyện của con.

Những điều người lớn không nên làm

Một số thói quen của người lớn vô tình phá đi bài học chờ đợi dù có ý tốt.

  • Hứa thưởng rồi quên, hoặc dời ngày. Trẻ học được rằng chờ đợi không có kết quả, lần sau sẽ đòi ngay.
  • Mua ngay món con đòi để con ngừng khóc ở chỗ đông người. Con học rằng khóc to là cách rút ngắn chờ đợi.
  • Liên tục nhắc “con phải biết chờ chứ” mà không cho con cách nào để chờ dễ hơn.
  • Biến mọi thứ thành phần thưởng phải chờ, kể cả những thứ bình thường như được ăn tối hay được ôm.
  • Tự mình không bao giờ chờ trước mặt con: mua ngay mọi thứ muốn, bực bội khi phải xếp hàng.

Điều cuối thường bị bỏ qua. Trẻ nhìn người lớn chờ trong đời thường: xếp hàng ở bệnh viện, để dành mua món đồ gia dụng, đợi đến dịp mới đi chơi xa. Khi bố mẹ nói thành tiếng “nhà mình để dành ba tháng nữa thì đi biển”, con thấy chờ đợi là chuyện cả nhà cùng làm, không chỉ là luật dành cho trẻ con.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi thì có thể bắt đầu tập để dành tiền?

Từ khoảng sáu, bảy tuổi khi trẻ đã đếm được và hiểu tiền đổi được thành đồ. Bắt đầu với mục tiêu nhỏ, chờ khoảng một hai tuần, dùng lọ trong suốt để con nhìn thấy tiền tăng lên mỗi lần bỏ vào.

Con cứ đòi mua ngay ở siêu thị thì xử lý thế nào?

Thống nhất trước khi đi: hôm nay mua gì, có mua đồ chơi không. Khi con đòi, nhắc lại thoả thuận và gợi ý ghi món đó vào danh sách mong muốn. Giữ bình tĩnh, không mua để dỗ khóc, vài lần là con quen.

Có nên góp thêm tiền khi con để dành không?

Góp thêm một phần giúp mục tiêu không quá xa và cho con thấy kiên nhẫn có lợi. Nói rõ tỷ lệ góp từ đầu và giữ đúng. Không nên góp nhiều đến mức con không còn cảm giác mình là người làm ra kết quả.

Dạy chờ đợi có làm con nhút nhát, không dám đòi hỏi không?

Không, nếu người lớn vẫn lắng nghe mong muốn của con và giữ lời khi con đã chờ đủ. Chờ đợi đúng cách dạy con cân nhắc, không dạy con im lặng. Con vẫn được nói mình muốn gì, chỉ học thêm cách đạt được nó.

Liên hệ cờ tướng với việc chờ đợi có hợp với trẻ nhỏ không?

Với trẻ từ bảy, tám tuổi đã biết chơi cờ thì hợp, vì con trải nghiệm ngay việc chộp quân rồi mất thế. Trẻ nhỏ hơn nên dùng trò bốc thẻ hay trò đơn giản khác, chưa cần đến bàn cờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138