DaiCuc.comĐại Cục
Lỗi tư duy trên bàn cờ

Mất bình tĩnh sau khi mất quân: cách lấy lại cái đầu lạnh giữa ván cờ

Mất quân xong đánh theo cảm xúc là cách biến một ván còn gỡ được thành ván thua chắc. Dấu hiệu nhận ra, nghi thức một phút để lấy lại bình tĩnh và cách áp dụng ngoài đời.

Young woman pausing, face turned away, at a xiangqi club table in Can Tho, opponent blurred in the background, blank pieces scattered, warm lamp light, close side angle

Sau khi mất một quân, phần lớn người chơi không thua vì quân đã mất mà vì mấy nước liền sau đó, khi họ đánh trong cơn tức, vội gỡ lại và mắc thêm lỗi thứ hai, thứ ba. Một quân mất thường chỉ làm thế cờ khó hơn; một chuỗi nước đi trong cơn nóng thì kết thúc ván.

Muốn gỡ được, việc đầu tiên không phải là tìm nước hay, mà là đưa đầu óc về trạng thái tính toán bình thường. Bài này mô tả những dấu hiệu cho thấy bạn đang đánh bằng cảm xúc, một nghi thức ngắn để dừng lại, cách đặt lại mục tiêu khi đã thiếu quân, và cách dùng chính những bước ấy khi gặp cú vấp ngoài đời.

Một ván ở câu lạc bộ Cần Thơ

Thảo là sinh viên năm hai, chơi cờ ở câu lạc bộ của trường tại Cần Thơ. Trong một ván giao hữu, cô đang ngang thế thì sơ ý để mã bị pháo đối phương ăn. Cô kể lại: lúc đó mặt nóng bừng, tay cầm ngay con xe lao lên định ăn trả một quân cho bằng. Nước ấy để hở cung tướng. Ba nước sau cô mất thêm một con pháo, rồi xin thua.

Khi ngồi xem lại cùng anh trưởng câu lạc bộ, Thảo nhận ra lúc mất mã thế cờ vẫn còn giữ được. Đối phương hơn một quân nhưng quân của họ chưa phối hợp, còn cô có lộ xe thông và cung tướng kín. Nếu bình tĩnh đi vài nước củng cố, ván có thể kéo dài và còn cơ hội. Thứ làm cô thua là con xe lao lên trong vòng năm giây sau khi mất mã.

Chuyện của Thảo rất thường gặp. Mất quân là một cú sốc nhỏ, và cơ thể phản ứng với cú sốc bằng cách thúc ta hành động nhanh để xoá cảm giác khó chịu. Trên bàn cờ, hành động nhanh nghĩa là bỏ qua bước tính toán, đúng vào lúc thế cờ cần tính toán nhất. Lỗi thứ hai vì thế thường nặng hơn lỗi thứ nhất.

Dấu hiệu bạn đang đánh bằng cảm xúc

Người đang nóng thường không biết mình đang nóng. Nhận diện qua hành vi dễ hơn qua cảm giác, nên hãy thuộc lòng mấy dấu hiệu sau và tự soi giữa ván.

  • Bạn đi nước ngay sau khi đối phương đi, không có khoảng dừng như bình thường.
  • Mục tiêu trong đầu chỉ còn một: lấy lại đúng số quân vừa mất, càng nhanh càng tốt.
  • Bạn bắt đầu đi những nước tấn công mạo hiểm mà lúc bình thường mình sẽ không chọn.
  • Bạn nhìn đối phương nhiều hơn nhìn bàn cờ, để ý nét mặt hả hê của họ.
  • Trong đầu lặp lại câu tự trách kiểu sao mình ngu thế, thay vì câu hỏi bây giờ làm gì.
  • Bạn không còn để ý tới thời gian, hoặc ngược lại cứ nhìn đồng hồ liên tục dù còn nhiều.

Chỉ cần thấy hai dấu hiệu trở lên là đủ để dừng lại. Đừng đợi tới khi chắc chắn mình đang nóng, vì lúc chắc chắn thì thường đã đi thêm một nước hỏng. Nhiều người chơi lâu năm đặt quy tắc cứng cho mình: sau bất kỳ lần mất quân nào, nước tiếp theo không được đi trong vòng ba mươi giây đầu.

Nghi thức một phút sau khi mất quân

Nghi thức là một chuỗi việc nhỏ lặp lại giống hệt nhau mỗi lần, để cơ thể có thứ bám vào thay vì chạy theo cơn tức. Bộ sau đây mất khoảng một phút, dùng được cả trong ván có đồng hồ.

  1. Rời tay khỏi quân, đặt hai tay lên đùi hoặc lên mép bàn.
  2. Thở ra chậm hai lần, hơi thở ra dài hơn hơi hít vào.
  3. Nói thầm một câu cố định, ví dụ: quân đã mất, ván chưa mất.
  4. Nhìn toàn bàn từ cánh này sang cánh kia như vừa ngồi vào một ván mới, chưa vội nhìn chỗ vừa mất quân.
  5. Trả lời ba câu: tướng mình có an toàn không, quân nào của mình đang bị đe doạ, đối phương sắp làm gì.
  6. Chỉ sau đó mới tìm nước đi, và chọn nước làm thế mình chắc thêm trước khi nghĩ tới gỡ quân.

Bước bốn quan trọng hơn người ta nghĩ. Nhìn ngay vào chỗ mất quân làm cảm giác tiếc kéo dài, còn nhìn toàn bàn giúp đầu óc chuyển sang chế độ đánh giá. Khi thấy được cả bàn, bạn thường nhận ra thế cờ không tệ như cảm giác lúc mới mất quân.

Thiếu một quân thì mục tiêu đổi thế nào

Sau khi mất quân, nhiều người vẫn giữ nguyên kế hoạch cũ như chưa có gì xảy ra, hoặc ngược lại bỏ hết kế hoạch để lao vào gỡ. Cả hai đều sai. Thiếu quân thì phải đặt lại mục tiêu cho phù hợp với số quân mới.

Câu hỏiKhi ngang quânKhi đang thiếu một quân
Có nên đổi quân khôngTuỳ thế, đổi khi có lợiHạn chế đổi, vì đổi càng nhiều thì quân thừa của đối phương càng nổi
Nên giữ thế cờ đơn giản hay phức tạpĐơn giản nếu mình nắm thếGiữ thế cờ có nhiều quân, nhiều lựa chọn, để đối phương phải tính
Ưu tiên tấn công hay phòng thủTheo kế hoạch đã cóCủng cố trước, chờ đối phương vội vàng hoặc dàn quân sai
Có cần gỡ quân ngay khôngKhông có gì để gỡKhông, gỡ khi có cơ hội thật, không ép

Người đang hơn quân thường muốn kết thúc nhanh và đơn giản hoá bàn cờ. Người thiếu quân làm điều ngược lại: giữ bàn cờ đông quân, giữ các khả năng phản công, kiên nhẫn chờ lỗi. Đây cũng là lúc người chơi bình tĩnh có lợi thế, vì chính đối phương đang hơn quân cũng dễ chủ quan.

Những câu tự nói làm mọi thứ tệ hơn

Phải gỡ lại ngay. Câu này biến một ván cờ dài thành một cuộc chạy nước rút. Đối phương chỉ cần đứng yên phòng thủ là bạn tự lao vào chỗ chết. Thay bằng câu: tìm cơ hội trong mười nước tới.

Thua rồi, đánh cho xong. Bỏ cuộc trong đầu trong khi tay vẫn đi quân là kiểu thua rẻ nhất. Rất nhiều ván thiếu một quân vẫn hoà hoặc thắng được vì đối phương chủ quan. Thay bằng câu: ván chưa xong cho tới khi tướng bị bắt.

Mình kém quá. Tự trách trong lúc đánh không làm bạn giỏi lên mà chỉ chiếm chỗ của việc tính toán. Để dành việc đánh giá bản thân cho lúc xem lại ván. Thay bằng câu: lỗi này ghi lại sau, giờ lo nước tiếp.

Đối phương may thôi. Câu này nghe như an ủi nhưng khiến bạn xem nhẹ người đang ngồi đối diện, và đối thủ bị xem nhẹ thường ra đòn thứ hai đúng lúc bạn không ngờ.

Cú vấp ngoài đời cũng vận hành như mất quân

Anh Tuấn, quản lý một cửa hàng điện máy ở Cần Thơ, bị một khách hàng mắng giữa cửa hàng vì giao hàng trễ. Anh nóng mặt, cãi lại ngay, khách quay video đưa lên mạng. Chuyện giao trễ là một quân mất, xử lý được bằng một lời xin lỗi và một khoản bồi thường nhỏ. Lời cãi lại là nước đi trong cơn nóng, và nó tốn của cửa hàng nhiều hơn hẳn.

Trong học tập, học sinh làm sai câu đầu tiên của đề kiểm tra hay hoảng, làm vội các câu sau và sai thêm. Trong công việc, một người bị sếp phê bình trong cuộc họp có thể gửi ngay một email dài để thanh minh, rồi tối về đọc lại thấy xấu hổ. Cấu trúc giống hệt: một cú vấp nhỏ, rồi nước đi kế tiếp được quyết định bởi cảm giác khó chịu thay vì bởi tình thế.

Nghi thức một phút dùng được nguyên vẹn. Rời tay khỏi bàn phím, thở ra chậm, nói thầm câu cố định, nhìn toàn cảnh thay vì nhìn chỗ vừa vấp, rồi hỏi ba câu: điều gì đang thực sự bị đe doạ, mình còn giữ được gì, người kia đang muốn gì. Phần lớn các tình huống không cần trả lời ngay trong vòng năm phút, và chờ một chút gần như không bao giờ làm mất gì.

Tập trước để lúc nóng còn nhớ

Nghi thức chỉ có tác dụng nếu bạn đã luyện nó lúc bình thường. Trong cơn nóng, đầu óc chỉ làm được những gì đã thành thói quen.

  • Chơi vài ván tập với một luật riêng: mỗi lần mất quân, bắt buộc làm đủ nghi thức rồi mới đi tiếp, kể cả khi thấy không cần.
  • Sau mỗi ván thua, tìm nước đi ngay sau lần mất quân đầu tiên và tự hỏi nước đó được chọn bằng tính toán hay bằng cảm giác.
  • Thỉnh thoảng cố ý chơi một ván chấp một quân với người yếu hơn, để quen cảm giác thiếu quân mà vẫn kiên nhẫn.
  • Ghi lại những câu tự nói hay xuất hiện trong đầu lúc mất quân, đọc lại để nhận ra chúng khi chúng quay về.
  • Ngoài đời, chọn một tình huống hay làm mình nóng, ví dụ tin nhắn chê trách, và tập trước câu nói thầm sẽ dùng.

Sau vài tuần, nhiều người thấy khoảng dừng sau khi mất quân trở thành tự nhiên. Cơn nóng vẫn tới, nhưng nó tới và đi trong lúc tay đang đặt trên mép bàn, không còn kịp biến thành một nước đi.

Khi người xung quanh làm bạn nóng thêm

Ở công viên hay quán cà phê, ván cờ hiếm khi chỉ có hai người. Người đứng xem chỉ trỏ, có người buột miệng chê nước vừa đi, đối phương có khi cười một tiếng sau khi ăn được quân. Những thứ ấy không thay đổi vị trí quân trên bàn, nhưng chúng đổ thêm dầu vào cơn nóng vốn đã có sẵn sau khi mất quân.

Cách xử lý đơn giản nhất là coi mọi âm thanh ngoài bàn cờ như tiếng xe ngoài đường: có nghe, nhưng không trả lời. Đừng giải thích nước vừa đi cho người đứng xem, đừng đáp lại câu trêu của đối phương. Mỗi câu trả lời kéo sự chú ý của bạn ra khỏi bàn thêm vài giây, và thường kéo theo một nước đi muốn chứng tỏ mình không sao.

Nếu đang chơi ở câu lạc bộ, bạn có thể nhẹ nhàng nhờ người xem giữ im lặng trong lúc đánh, đó là phép lịch sự chung của người chơi cờ. Còn nếu chính bạn hay là người đứng xem, hãy nhớ rằng một câu bình luận vô tình có thể làm người khác đi hỏng cả ván. Giữ im lặng bên bàn cờ cũng là một cách tôn trọng người đang đánh.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao mất một quân rồi lại hay mất tiếp?

Vì ngay sau khi mất quân, cảm giác khó chịu thúc người chơi hành động nhanh để gỡ lại. Hành động nhanh nghĩa là bỏ qua bước tính toán, nên nước đi kế tiếp thường hở hơn bình thường và đối phương dễ ăn thêm một quân nữa.

Thiếu một quân thì có nên xin thua sớm không?

Trong ván giao hữu hay tập luyện, không nên. Thiếu một quân ở trung cuộc vẫn có nhiều cơ hội, nhất là khi đối phương chủ quan. Đánh tiếp còn giúp bạn tập kỹ năng chơi khi bất lợi, thứ rất ít người chịu luyện.

Nghi thức một phút có làm mình hết giờ trong cờ nhanh không?

Trong cờ nhanh có thể rút gọn còn mười giây: rời tay, thở ra một lần, nhìn toàn bàn, hỏi tướng có an toàn không. Mười giây ấy thường rẻ hơn rất nhiều so với một nước hỏng đi trong cơn nóng.

Làm sao biết mình đang đánh theo cảm xúc?

Dựa vào hành vi thay vì cảm giác: đi nước ngay không dừng, chỉ nghĩ tới việc gỡ lại quân, chọn nước mạo hiểm bất thường, nhìn mặt đối phương nhiều hơn nhìn bàn. Thấy hai dấu hiệu trở lên là nên dừng lại.

Cách này có dùng được cho trẻ đang học cờ không?

Dùng được, chỉ cần làm nhẹ nhàng như trò chơi. Người lớn có thể cùng con thở chậm hai lần sau mỗi lần mất quân và nói câu quân đã mất, ván chưa mất. Không trách con khi con nóng, chỉ nhắc lại nghi thức.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138