DaiCuc.comĐại Cục
Đại cục trong gia đình

Kế hoạch chăm cha mẹ già: bàn trước khi có việc gấp để anh chị em không trách nhau

Chăm cha mẹ già cần một kế hoạch bàn trước khi có việc gấp: chia vai theo sức từng nhà, chuẩn bị ba tình huống, giữ tình anh em hơn chuyện ai làm nhiều.

An elderly Vietnamese mother and her adult daughter shelling peanuts together in a sunlit courtyard in Nghe An, side view with faces turned away, late afternoon

Kế hoạch chăm cha mẹ già nên được bàn khi cha mẹ còn khoẻ, khi chưa ai phải bỏ việc chạy vào viện, vì quyết định lúc hoảng loạn gần như luôn dồn gánh nặng lên một người và để lại vết rạn giữa anh chị em. Bàn sớm không phải là trù ẻo; đó là cách giữ cho cha mẹ được chăm tử tế và cho anh em còn nhìn mặt nhau sau những năm khó.

Theo cách nhìn đại cục, chăm cha mẹ không phải một việc mà là một giai đoạn kéo dài nhiều năm, với những đoạn nhẹ và những đoạn rất nặng. Phần dưới đi qua cách chia vai theo sức thật của từng nhà, ba tình huống cần chuẩn bị sẵn, một cuộc họp anh chị em mẫu, và những lỗi khiến chuyện chăm sóc thành chuyện tính sổ.

Vì sao việc này thường bị để tới phút chót

Hầu như nhà nào cũng biết sẽ có ngày cha mẹ yếu, nhưng rất ít nhà ngồi lại bàn. Lý do phổ biến nhất là ngại: con cái ngại nói chuyện tuổi già trước mặt cha mẹ, sợ cha mẹ buồn; anh chị em ngại đụng tới chuyện tiền, sợ bị nghĩ là tính toán. Thêm vào đó, khi cha mẹ còn đi chợ, còn tưới cây, còn đón cháu, việc lo trước có vẻ thừa.

Cái giá của sự im lặng ấy hiện ra vào một đêm nào đó: bố bị ngã, mẹ gọi điện cho người con ở gần nhất. Người đó chạy tới, đưa bố vào viện, xin nghỉ làm, trông bố suốt tuần. Các anh chị em khác ở xa gửi tiền, gọi điện hỏi thăm, góp ý cách chữa. Hai tháng sau, người con ở gần kiệt sức và bắt đầu thấy mình bị bỏ rơi, còn những người ở xa thấy mình bị trách oan dù đã góp phần. Không ai xấu, nhưng cả nhà đã bước vào thế cờ mà không ai sắp xếp quân trước.

Trong sử Việt, có một bài học thường được nhắc về nhà Trần: trước những lần quân Nguyên Mông kéo sang, triều đình đã chủ động bàn bạc, hỏi ý nhiều tầng lớp, chuẩn bị phương án lui giữ chứ không đợi giặc tới cửa mới tính. Cách đọc ở đây đơn giản: việc lớn mà biết chắc sẽ tới thì nên bàn khi còn bình tĩnh. Tuổi già của cha mẹ là việc chắc chắn tới, chỉ không biết ngày nào.

Chia vai theo sức thật, không theo thứ bậc

Nhiều nhà mặc định con trưởng hay con trai út phải gánh chính. Cách chia bền hơn là theo sức thật của từng nhà: thời gian, khoảng cách, sức khoẻ, thu nhập, và cả quan hệ với cha mẹ. Bảng dưới là ví dụ cho một gia đình giả định có ba người con.

Người conHoàn cảnhVai hợp nhấtKhông nên giao
Chị cả, ở cùng tỉnh Thanh Hoá với bố mẹLàm giờ hành chính, con đã lớnNgười có mặt: khám định kỳ, xử lý việc gấp, mắt nhìn hằng tuầnGánh luôn toàn bộ chi phí
Anh hai, ở Hà NộiThu nhập khá, ít thời gianNgười lo phần tiền chính và tìm thông tin khám chữa ở tuyến trênQuyết định thay mà không hỏi người ở gần
Em út, ở TP Hồ Chí MinhCon nhỏ, thu nhập vừaNgười giữ liên lạc: gọi điện đều cho bố mẹ, về thay chị cả những đợt nghỉ dàiBị coi là “không làm gì” vì ở xa
Cả baChungHọp ba tháng một lần, góp một quỹ nhỏ đều đặn cho bố mẹĐể một người tự xoay khi có biến

Điều quan trọng nhất trong bảng không phải ai làm gì, mà là cột cuối: những điều không được giao. Phần lớn mâu thuẫn giữa anh chị em không đến từ việc thiếu người làm, mà từ việc một người bị giao nhiều hơn sức mình mà không ai nói ra. Nên ghi rõ, và hẹn xem lại khi hoàn cảnh của ai đó thay đổi, như có thêm con hay đổi việc.

Ba tình huống nên bàn sẵn

Không cần lo cho mọi khả năng. Ba tình huống dưới đây xảy ra ở hầu hết các gia đình có cha mẹ ngoài bảy mươi, bàn sẵn trước sẽ đỡ rất nhiều.

  • Một người nằm viện vài tuần. Ai trông ban ngày, ai trông ban đêm, ai thay khi người trông chính kiệt sức, tiền viện phí lấy từ đâu trước, giấy tờ bảo hiểm y tế để ở chỗ nào.
  • Một người không còn tự sinh hoạt được. Cha mẹ sẽ ở với con nào, hay thuê người giúp việc ở nhà cha mẹ, hay luân phiên. Mỗi cách có cái giá riêng về tiền, về sức và về việc cha mẹ phải rời nhà quen.
  • Một người ra đi trước, người kia ở lại một mình. Người ở lại sẽ sống ở đâu, ai thường xuyên ghé, ngôi nhà cũ giữ hay không. Câu hỏi này nghe nặng nề nhưng là câu khiến nhiều anh em xa nhau nhất nếu không ai nói trước.

Với mỗi tình huống, chỉ cần viết ra ba thứ: người lo chính, người thay thế, nguồn tiền. Một trang giấy gửi cho cả nhà là đủ. Không cần hoàn hảo, cần có. Khi chuyện xảy ra, cả nhà mở trang giấy ấy ra và làm theo, thay vì cãi nhau ngay trong hành lang bệnh viện.

Một cuộc họp anh chị em: trình tự gợi ý

Cuộc họp nên làm khi không có ai đang ốm, có thể gọi video nếu ở xa, và nên có mặt cả dâu, rể nếu họ là người cùng gánh việc. Thời lượng khoảng một tiếng là vừa.

  1. Người khởi xướng nói rõ mục đích: “Mình bàn để bố mẹ được chăm tốt và anh em không phải trách nhau sau này”, không phải để chia tài sản.
  2. Mỗi người nói thật hoàn cảnh của mình trong năm năm tới: công việc, con cái, sức khoẻ, có dự định chuyển đi đâu không.
  3. Cùng nhìn lại tình trạng của bố mẹ hiện nay: bệnh gì đang theo dõi, thuốc gì đang uống, ai đang đưa đi khám.
  4. Chia vai như bảng ở trên, mỗi người nhận một phần mình làm được, nói rõ phần mình không làm được.
  5. Bàn ba tình huống sẵn, ghi người lo chính và người thay thế.
  6. Thống nhất một quỹ nhỏ góp đều mỗi tháng, ai giữ, ghi chép thế nào để ai cũng xem được.
  7. Hẹn lần họp sau và người tổng hợp gửi lại một trang tóm tắt cho mọi người.

Sau buổi họp đầu tiên, hãy kể cho bố mẹ nghe phần liên quan tới bố mẹ, và hỏi ý bố mẹ. Nhiều người già có mong muốn rất rõ về nơi ở, người chăm, cách chữa bệnh, chỉ là chưa ai hỏi.

Một tập hồ sơ nhỏ ai cũng tìm được

Phần lớn sự rối loạn trong những ngày đầu cha mẹ nhập viện đến từ việc không ai biết giấy tờ ở đâu, bố đang uống thuốc gì, lần khám trước bác sĩ dặn gì. Một tập hồ sơ nhỏ, để ở chỗ cố định trong nhà cha mẹ và có bản chụp gửi cho các anh chị em, giải quyết được rất nhiều chuyện.

  • Thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ tuỳ thân của cha mẹ, để cùng một túi, mọi người biết túi đó nằm ở đâu.
  • Danh sách thuốc đang dùng, liều và giờ uống, ghi tay hoặc in ra, cập nhật mỗi khi bác sĩ đổi thuốc.
  • Các bệnh đang theo dõi, nơi khám quen, tên bác sĩ hay khám cho bố mẹ, lần tái khám gần nhất.
  • Tiền sử dị ứng thuốc, các lần mổ trước đây, những điều bác sĩ dặn tránh.
  • Mong muốn của cha mẹ về nơi điều trị, về người ở cạnh khi nằm viện, những điều cha mẹ không muốn.

Việc này mất một buổi chiều cuối tuần, nhưng nó biến một đêm hoảng loạn thành một đêm có trình tự. Người con nào về nhà đầu tiên cũng biết phải cầm theo gì, và bác sĩ trực có đủ thông tin ngay từ đầu.

Những lỗi biến việc chăm sóc thành việc tính sổ

Đo đóng góp chỉ bằng tiền. Người gửi tiền thấy mình đã làm phần lớn, người trông thấy mình đã hi sinh nhiều nhất. Cả hai đều đúng, vì thế hai thứ đó cần được gọi tên ngang nhau ngay từ đầu.

Người ở xa góp ý quá nhiều. Góp ý cách chữa, cách cho ăn từ xa dễ khiến người ở gần cảm thấy bị giám sát. Quy ước đơn giản: người ở gần quyết việc hằng ngày, việc lớn thì gọi cả nhà.

Không ai thay người chăm chính. Người chăm chính cần được nghỉ đều đặn, kể cả khi họ nói “em vẫn ổn”. Kiệt sức âm thầm là thứ làm gãy kế hoạch nhanh nhất.

Nhắc lại chuyện cũ khi đang căng. Lúc bố mẹ ốm là lúc dễ lôi những chuyện ấm ức từ hồi nhỏ ra. Nên hẹn nhau: chuyện cũ để lúc khác, giờ chỉ bàn việc của bố mẹ.

Quyết thay cha mẹ khi cha mẹ còn minh mẫn. Đưa mẹ về ở với mình, bán nhà cũ của bố mẹ mà không hỏi kỹ là lấy đi của người già quyền làm chủ cuộc đời mình. Đại cục của gia đình bao gồm cả lòng tự trọng của cha mẹ.

Cách tự kiểm: kế hoạch đang chạy tốt hay đang rạn

Không cần đo đếm phức tạp. Có vài câu hỏi đơn giản để cả nhà tự kiểm sau mỗi ba bốn tháng. Người chăm chính có còn ngủ đủ, còn đi làm được bình thường không? Có ai đang tránh nghe điện thoại của anh chị em mình không? Bố mẹ có than phiền rằng con cái “chẳng ai hỏi gì” dù tháng nào cũng có người về? Quỹ chung có còn được góp đều, hay đã có người âm thầm ngừng?

Nếu có từ hai câu trả lời đáng lo, đó là lúc họp lại, không phải để trách mà để chia lại vai. Hoàn cảnh của mỗi nhà thay đổi liên tục: người em út có thêm con, chị cả bắt đầu đau lưng, anh hai đổi việc. Kế hoạch chăm cha mẹ cũng phải đổi theo, như người đánh cờ phải điều quân lại khi thế cờ đổi.

Một gia đình giả định ở Huế làm việc này rất gọn: họ lập một nhóm nhắn tin riêng cho ba anh em, ngày đầu mỗi quý người giữ quỹ gửi một tin ngắn về tình hình bố mẹ và quỹ, kèm câu hỏi “ai đang quá sức không”. Câu hỏi ấy nhắc mọi người rằng mục tiêu không phải công bằng tuyệt đối từng đồng, mà là không để ai gục.

Câu hỏi thường gặp

Nên bàn chuyện chăm cha mẹ già từ khi nào?

Nên bàn khi cha mẹ bắt đầu ngoài sáu mươi lăm hoặc khi có bệnh mạn tính phải theo dõi, lúc mọi người còn bình tĩnh. Đợi tới khi có người nằm viện mới bàn thì gần như chắc quyết định sẽ dồn lên người ở gần nhất.

Con ở xa thì đóng góp thế nào cho công bằng?

Con ở xa có thể lo phần tiền nhiều hơn, giữ liên lạc thường xuyên với cha mẹ, và về thay người chăm chính vào các đợt nghỉ dài. Điều quan trọng là phần đó được cả nhà thống nhất trước, để không ai thấy mình bị đánh giá sai.

Cha mẹ không muốn bàn chuyện tuổi già thì làm sao?

Có thể bắt đầu từ việc nhỏ như hỏi bố mẹ muốn khám ở đâu, thuốc để chỗ nào, ai nên gọi khi có việc. Nói rằng anh em muốn chuẩn bị để bố mẹ đỡ vất vả, không phải vì nghĩ bố mẹ sắp yếu.

Ai nên giữ quỹ chung chăm cha mẹ?

Nên là người cẩn thận, ít va chạm nhất với các anh em, không nhất thiết là người ở gần. Mọi khoản chi nên ghi lại đơn giản để ai muốn xem cũng xem được. Sự minh bạch giữ tình anh em hơn mọi lời hứa.

Có nên đưa cha mẹ về ở với con không?

Tuỳ cha mẹ và hoàn cảnh nhà con. Nhiều người già muốn ở lại nhà mình, gần hàng xóm quen. Nên hỏi ý cha mẹ, thử ở một thời gian có hẹn trước, và tính cả việc dâu rể có đồng thuận thật không trước khi quyết.

Người chăm chính kiệt sức nhưng không chịu nghỉ thì sao?

Anh chị em nên chủ động sắp lịch thay, không đợi người đó xin. Có thể thuê người giúp vài buổi mỗi tuần từ quỹ chung. Người chăm kiệt sức là rủi ro cho cả cha mẹ lẫn chính họ, nên cần được coi là việc của cả nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138