DaiCuc.comĐại Cục
Đại cục trong gia đình

Nhường hay giữ trong gia đình: lùi để được việc lớn khác với nhịn tới mất mình

Nhường trong nhà giống thí quân lấy thế: chỉ đáng khi đổi được thứ lớn hơn. Bảng phân biệt nhường có lợi với nhịn hao mòn, cùng những điều nên giữ tới cùng.

Two Vietnamese brothers in their forties walking side by side along a dike road in Hung Yen at sunset, one hand on the other shoulder, wide shot from behind

Nhường trong gia đình là đáng khi cái mình bỏ ra nhỏ hơn cái cả nhà nhận lại về lâu dài; còn khi nhường chỉ để tránh va chạm và lần nào cũng là một người nhường, đó là nhịn tới mất mình. Ranh giới nằm ở chỗ: sau khi nhường, thế của gia đình mạnh lên hay chỉ yên lặng hơn.

Người chơi cờ tướng có khái niệm thí quân lấy thế: bỏ một quân để mở đường, để giành tiên, để vây tướng. Nhưng thí quân mà không được thế thì chỉ là mất quân. Bài này đặt các chuyện nhường thường gặp trong nhà lên cùng một phép đo, chỉ ra những thứ nên giữ dù phải va chạm, và cách nói khi mình quyết định không nhường.

Thí quân lấy thế: phép đo cho mỗi lần nhường

Trong cờ, một nước thí quân hay được đánh giá bằng câu hỏi: sau nước này, mình có gì mà trước đó không có? Có thể là đường cho xe ra, có thể là quyền đi trước, có thể là thế bao vây. Nếu câu trả lời là “không có gì, chỉ là đối phương ngừng đe doạ một lúc”, thì nước thí ấy là mất trắng. Người chơi lâu năm còn nói thêm: nước thí đẹp nhất là nước mà mình hiểu rõ vì sao mình thí, không phải nước đi theo cảm hứng rồi mới tìm lý do.

Trong nhà, phép đo cũng giống vậy. Người vợ nhường chồng đi học thêm buổi tối hai năm, mình ở nhà lo con: sau hai năm, chồng có việc tốt hơn, thu nhập cả nhà nhích lên, và hai người đã thống nhất lượt sau tới lượt vợ. Đó là thí quân lấy thế. Còn người vợ nhường chồng quyết mọi chuyện tiền bạc chỉ vì chồng hay nổi nóng khi bị hỏi: sau năm năm, gia đình không mạnh lên, chỉ có một người ngày càng không biết tiền nhà đi đâu. Đó là mất quân.

Câu hỏi để tự kiểm trước mỗi lần nhường vì thế khá gọn: “Mình nhường cái này để được cái gì cho cả nhà, và cái được ấy có thật không?” Nếu không trả lời được, hãy coi đó là dấu hiệu cần nói chuyện chứ không phải tiếp tục nhường.

Nhường có lợi và nhịn hao mòn: so cạnh nhau

Hai kiểu này nhìn từ ngoài rất giống nhau: một người lùi, người kia được việc. Khác nhau ở những dấu hiệu bên trong, kể ra dưới đây.

Dấu hiệuNhường có lợiNhịn hao mòn
Lý doThấy rõ cái được cho cả nhàSợ va chạm, sợ người kia giận
Có nói ra khôngNói rõ mình nhường và vì saoIm lặng, người kia có khi không biết
Có lượt sau khôngCó hẹn, có đổi lượtLần nào cũng là mình
Cảm giác sau đóNhẹ nhõm, có khi tự hàoẤm ức, tích lại
Thế của gia đìnhMạnh lên sau một thời gianYên ở mặt ngoài, rạn bên trong
Người kia nhìn nhậnBiết ơn, ghi nhậnCoi là đương nhiên

Chỉ cần hai dòng rơi vào cột phải, nên dừng lại và nói chuyện. Không phải để đòi lại những gì đã nhường, mà để những lần sau được nhường đúng cách: có lời, có lượt, có ghi nhận.

Một bài học từ sử: nhường đất để giữ lực

Trong ba lần chống quân Nguyên Mông vào các năm 1258, 1285 và 1288, nhà Trần đã có lúc rút khỏi kinh thành Thăng Long thay vì cố giữ bằng mọi giá. Cách đọc phổ biến về quyết định ấy là: kinh thành chỉ là đất, còn lực lượng và lòng người mới là cái quyết định thắng thua về lâu dài. Bỏ một thứ rất lớn, rất đáng tiếc, để giữ thứ quan trọng hơn.

Đem bài học ấy vào nhà, không phải để so chuyện gia đình với chiến tranh, mà để nhớ một nguyên lý: thứ dễ thấy nhất không phải lúc nào cũng là thứ quan trọng nhất. Một gia đình giả định ở Quảng Ngãi có hai anh em tranh nhau quyền ở lại căn nhà cũ của bố mẹ. Người anh có thể giữ được nếu kiên quyết, vì anh là con trưởng và đang ở đó. Nhưng anh nhìn thấy cái giá: em trai sẽ không về nhà nữa, các cháu không còn biết nhau. Anh nhường căn nhà cho em, đổi lại hai anh em thống nhất ngày giỗ bố mẹ vẫn làm ở đó, hai nhà cùng về.

Đó là nhường đất để giữ lực: lực ở đây là tình anh em, là chỗ về chung cho con cháu. Nhưng xin nhớ: đây là lựa chọn của người anh trong một hoàn cảnh cụ thể, không phải khuôn mẫu ai cũng phải theo.

Tình huống: lượt học của hai vợ chồng ở Khánh Hoà

Một cặp vợ chồng giả định ở Khánh Hoà cùng làm trong ngành du lịch. Cả hai đều muốn học thêm ngoại ngữ và một chứng chỉ quản lý để lên vị trí cao hơn. Con đầu mới ba tuổi, không thể cả hai cùng đi học buổi tối. Ai đi trước?

Người chồng có cơ hội rõ hơn: khách sạn của anh đang tuyển trưởng bộ phận trong năm tới. Người vợ đồng ý nhường lượt, nhưng chị không im lặng nhường. Chị nói ra ba điều: anh học trong mười tám tháng; trong thời gian đó, cuối tuần anh lo con để chị có thời gian tự học trên mạng; khi anh xong, tới lượt chị đi học buổi tối và anh lo con. Hai người viết những điều ấy vào một tờ giấy dán trong tủ bếp, nửa đùa nửa thật.

Mười tám tháng sau, anh lên vị trí mới. Có lúc anh bận và định xin lùi lượt của vợ thêm nửa năm, nhưng tờ giấy trong tủ bếp nhắc anh rằng đây là một nước thí quân có điều kiện, không phải món quà vô hạn. Chị đi học đúng hẹn. Cả nhà mạnh lên ở cả hai đường, không ai thấy mình là người thua.

Điểm đáng học ở đây không phải là chia lượt cho đều. Có những nhà lượt sau không bao giờ tới vì hoàn cảnh đổi, và điều đó cũng chấp nhận được nếu hai người đã nói với nhau. Điểm đáng học là việc nhường được gọi tên, có điều kiện, có thời hạn, nên nó không biến thành sự hi sinh thầm lặng.

Những điều nên giữ dù phải va chạm

Có những thứ mà nhường đi là làm yếu cả gia đình, không chỉ yếu một người. Dưới đây là những thứ nên giữ, kể cả khi giữ khiến bữa cơm căng thẳng vài hôm.

  • An toàn của con và của chính mình. Không nhường khi người lớn trong nhà muốn cho con đi xe không đội mũ bảo hiểm, hay khi có hành vi bạo lực, dù chỉ một lần.
  • Quyền được biết về tiền chung. Không cần quản lý, nhưng phải được biết. Mất quyền biết là mất khả năng tự bảo vệ khi gia đình gặp chuyện.
  • Sức khoẻ. Nhường giờ ngủ, bữa ăn, lần đi khám cho người khác mãi thì sớm muộn người nhường sẽ gục, và lúc đó cả nhà mất nhiều hơn.
  • Mối quan hệ với cha mẹ đẻ của mình. Nhường lịch thăm cho hợp lý là được; nhường tới mức cắt đứt là mất một phần của chính mình.
  • Một khoảng nhỏ cho bản thân. Một buổi tối mỗi tuần, một sở thích, một nhóm bạn. Người không còn chút gì cho riêng mình thì cũng không còn gì để cho người khác lâu dài.

Giữ những thứ này không phải là ích kỷ. Đó là giữ các quân phòng thủ của một gia đình, để khi có biến, vẫn còn người đứng vững.

Cách nói khi quyết định không nhường

Từ chối nhường dễ bị nghe thành “không thương”, “không biết điều”. Cách nói làm nên khác biệt. Trình tự dưới đây giúp giữ được điều mình cần mà không đẩy người kia vào thế đối đầu.

  1. Nhận rõ điều người kia muốn và vì sao họ muốn: “Mình biết mẹ muốn cả nhà ăn Tết ở quê nội cả ba ngày, vì mẹ mong con cháu đông đủ.”
  2. Nói điều mình cần giữ, ngắn, không kể tội: “Năm nay con muốn đưa bố mẹ vợ đi khám ngày mùng hai, vì bố đang yếu.”
  3. Đưa ra phần mình có thể nhường: “Cả nhà con về từ hai mươi tám, ở hết ngày mùng một.”
  4. Hỏi người kia có cách nào khác hợp với cả hai không, và lắng nghe thật.
  5. Giữ lời đã hứa ở phần nhường, để lần sau người kia tin bạn.

Trình tự này áp dụng được cho chuyện Tết, chuyện tiền góp cho họ hàng, chuyện ai trông cháu. Điểm chung: không chỉ nói “không”, mà nói “không ở chỗ này, có ở chỗ kia”. Người đánh cờ giỏi khi không đổi quân ở một cánh thường chủ động mở thế ở cánh khác, chứ không đứng im.

Chỗ hay sai khi nghĩ về chuyện nhường

Coi nhường là đức tính, càng nhiều càng tốt. Nhường là một nước đi, không phải đức tính tự thân. Nước đi đúng hay sai tuỳ vào thế cờ. Nhường quá nhiều làm người kia quen được nhường, không còn biết nhìn đại cục.

Giữ sổ những lần mình đã nhường. Nhường xong mà ghi sổ để dịp khác đem ra đòi thì không còn là nhường, mà là cho vay có lãi. Nếu cần lượt sau, hãy nói ra lúc nhường.

Nghĩ người kia tự biết mình đã nhường. Phần lớn mọi người không biết. Nói nhẹ nhàng “lần này mình nhường anh, lần sau tới lượt mình nhé” không làm giảm giá trị của việc nhường mà giúp nó được ghi nhận.

Không nhường gì vì sợ bị coi thường. Cực ngược lại cũng làm yếu gia đình. Người không bao giờ lùi buộc mọi người xung quanh phải lùi, và sớm muộn chỉ còn mình đứng một bên bàn cờ.

Nhường ở chuyện nhỏ nhưng giữ ở chuyện lớn theo cảm hứng. Có người dễ dãi ở mọi chuyện vặt rồi đột nhiên cứng rắn ở một việc mà người kia không hiểu vì sao. Nói trước cho nhau biết những thứ mình coi là quan trọng giúp người kia không bất ngờ, và giúp chính mình không phải giữ trong cơn giận.

Câu hỏi thường gặp

Nhường nhịn trong gia đình có phải là yếu đuối không?

Không, nếu nhường có chủ đích: biết mình đổi được gì cho cả nhà và nói ra điều đó. Chỉ thành yếu khi nhường vì sợ, lặng lẽ, lần nào cũng là một người, khiến người đó dần mất tiếng nói trong nhà.

Làm sao biết mình đang nhịn quá mức?

Dấu hiệu rõ nhất là cảm giác ấm ức tích lại, hay bùng lên vì chuyện rất nhỏ, và thấy người kia coi việc mình lùi là đương nhiên. Nhìn lại năm lần bất đồng gần nhất, nếu cả năm lần mình đều lùi thì nên nói chuyện.

Có nên nhường anh chị em trong chuyện nhà cửa của cha mẹ?

Tuỳ hoàn cảnh. Nên nghĩ cái được về lâu dài là gì, như giữ được tình anh em, chỗ về chung cho con cháu. Phần giấy tờ, pháp lý nên làm rõ ràng để việc nhường không thành tranh chấp sau này.

Người kia không bao giờ chịu nhường thì làm thế nào?

Nên nói thẳng về khuôn mẫu đó vào lúc bình tĩnh, không gắn với một chuyện cụ thể. Có thể đề nghị chia mảng: mỗi người có tiếng nói cuối ở những việc mình rành. Nếu vẫn không đổi, nên tìm người ngoài có uy tín giúp nói chuyện.

Nhường cho cha mẹ có khác nhường cho vợ chồng không?

Có. Với cha mẹ già, nhiều khi nhường là cách giữ lòng tự trọng cho người đã có tuổi, cái giá thường nhỏ. Với vợ chồng, hai người sống cạnh nhau hằng ngày nhiều chục năm, nên việc nhường cần có lượt và được nói ra rõ hơn.

Dạy con biết nhường mà không thành nhịn nhục thế nào?

Cho con thấy người lớn nhường có lời và có lượt. Khi con nhường em, hỏi con được gì và ghi nhận. Đồng thời dạy con những thứ không cần nhường, như an toàn của bản thân, để con biết nói không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138