DaiCuc.comĐại Cục
Lỗi tư duy trên bàn cờ

Cố cứu quân đã mất trong cờ tướng: khi nào nên buông để giữ thế cả ván

Cố cứu một quân đã mất thường kéo thêm hai ba quân khác vào thế xấu. Cách nhận ra quân không cứu được, cách buông có tính toán và bài học ấy khi đặt vào việc đời.

Woman in her thirties calmly sliding a blank wooden xiangqi piece aside on a board at a family table in Thai Nguyen, child watching, warm indoor evening light, top-down angle

Cố cứu một quân đã bị vây chặt là lỗi kéo thêm quân khác vào chỗ xấu: để giữ một quân, người chơi đưa hai ba quân tới che, bỏ trống những lộ quan trọng, và cuối cùng thường vẫn mất quân ấy cùng với thế cờ. Biết lúc nào một quân đã hết cứu là kỹ năng phân biệt người chơi có kinh nghiệm với người mới.

Buông một quân không phải đầu hàng. Đó là chấp nhận một mất mát nhỏ để giữ phần lớn thế cờ, đôi khi còn đổi được nhịp tấn công. Bài này giúp bạn nhận ra quân không còn cứu được, cách buông sao cho được nhiều nhất, những lý do tâm lý khiến ta cứ níu, và vì sao những dự án, khoản đầu tư công sức ngoài đời cũng cần đúng câu hỏi đó.

Ván cờ gia đình ở Thái Nguyên: ba quân đi cứu một con xe

Chị Hằng dạy tiểu học ở Thái Nguyên, tối thứ Bảy hay đánh cờ với chồng, đứa con trai lớp năm ngồi bên xem. Một lần con xe của chị đi sâu vào bàn bên kia, bị mã và pháo của chồng chặn hết đường rút. Chị không chịu, đưa pháo sang mở đường, xe kia không ra được; chị đưa tiếp mã sang, rồi đẩy tốt. Bốn nước sau, con xe vẫn bị ăn, còn pháo và mã của chị đứng lạc lõng ở cánh xa, cung tướng chỉ còn sĩ tượng.

Khi ván kết thúc, chồng chị bảo: lúc xe bị vây, nếu em để nó đi và dùng ba nước đó đưa quân khác lên thì ván còn dài. Chị Hằng nghĩ lại và đồng ý. Thứ đáng tiếc không phải là con xe, mà là ba quân khác bị kéo theo, cộng với ba nhịp mà đối phương dùng để chuẩn bị tấn công.

Đứa con ngồi xem hỏi: sao mẹ không bỏ con xe luôn. Câu hỏi ngây thơ ấy chạm đúng vấn đề. Người lớn tiếc con xe vì biết nó mạnh; đứa trẻ nhìn bàn cờ đơn giản hơn và thấy rằng con xe ấy lúc này không làm được gì nữa.

Dấu hiệu một quân đã hết cứu

Không có công thức chính xác cho mọi thế cờ, nhưng có những dấu hiệu thường gặp cho thấy việc cứu quân sẽ tốn hơn giá trị của nó.

  • Quân ấy không còn đường rút nào, và mọi đường mở ra đều cần ít nhất hai nước của mình.
  • Đối phương chỉ cần một nước nữa là ăn được, còn mình cần nhiều hơn một nước để cứu.
  • Để cứu, mình phải rút quân đang che cung tướng hoặc bỏ một lộ quan trọng.
  • Mỗi nước mình đi để cứu, đối phương lại có một nước chặn đơn giản.
  • Quân ấy dù được cứu thì cũng đứng ở vị trí kém, mất nhiều nước nữa mới làm được việc.

Hai dấu hiệu đầu liên quan đến đếm nhịp: nếu đối phương nhanh hơn mình trong cuộc đua ăn và cứu, thì cứu là thua. Dấu hiệu thứ ba liên quan đến giá trị: cứu một quân bằng cách làm yếu tướng là đổi thứ quan trọng nhất lấy thứ ít quan trọng hơn.

Bạn không cần thấy đủ cả năm dấu hiệu. Thường chỉ cần hai trong số đó cùng xuất hiện là đã nên chuyển câu hỏi từ làm sao cứu sang làm sao mất ít nhất, và câu hỏi thứ hai mở ra nhiều lựa chọn hơn hẳn.

Cách buông có tính toán

Khi đã quyết định không cứu, đừng để quân ấy chết vô ích. Một quân sắp mất vẫn có thể làm thêm một việc cuối, và ba nước không dùng để cứu có thể đem đi làm việc khác.

  1. Xem quân sắp mất có thể ăn được gì trước khi bị ăn không, một con tốt, một quân phòng thủ của đối phương.
  2. Nếu không ăn được, xem nó có thể đứng ở chỗ làm vướng đối phương thêm một hai nước không.
  3. Dùng những nước lẽ ra phải đi để cứu vào việc nâng một quân khác lên vị trí tốt hơn.
  4. Kiểm tra lại cung tướng, đảm bảo đối phương không dùng nhịp vừa ăn quân để tấn công ngay.
  5. Đặt lại mục tiêu cho phần còn lại của ván với số quân mới, giữ bàn cờ đủ phức tạp để còn cơ hội.

Bước một và bước hai giúp biến một mất mát hoàn toàn thành một cuộc đổi một phần. Nhiều khi quân sắp mất kéo theo được một quân nhỏ của đối phương, hoặc làm họ mất thêm một nhịp để ăn nó, và chừng đó đủ để thế cờ cân bằng hơn hẳn so với khi cố cứu.

Vì sao ta cứ níu một quân đã mất

Quân càng mạnh càng khó buông. Mất một con tốt thì dễ chấp nhận, mất xe thì khó. Nhưng chính vì xe mạnh nên người ta sẵn sàng đổ thêm quân vào cứu, và càng đổ càng mất nhiều.

Đã bỏ công đưa nó lên. Con quân đi sâu thường là kết quả của nhiều nước đi trước đó. Buông nó cảm giác như thừa nhận những nước ấy phí. Nhưng những nước ấy đã đi rồi, giữ hay buông cũng không lấy lại được.

Hy vọng đối phương sơ ý. Người chơi níu quân thường mong đối phương không thấy nước ăn. Hy vọng ấy đôi khi đúng ở người mới, nhưng với người chơi bình thường thì quân bị vây là quân họ đã nhắm từ lâu.

Ngại thừa nhận mình sai. Buông quân nghĩa là thừa nhận nước đưa quân đi sâu là sai. Nhiều người thà mất thêm còn hơn thừa nhận sớm.

Cứu hay buông: so sánh hai lựa chọn

Khi một quân bị vây, cách đơn giản nhất là đặt hai lựa chọn cạnh nhau và so những gì mỗi bên được và mất, như bảng dưới cho một tình huống thường gặp.

Câu hỏiCố cứuBuông có tính toán
Quân bị vâyCó thể giữ được, có thể khôngMất, nhưng có thể ăn thêm một quân nhỏ trước
Số nhịp tiêu tốnHai đến bốn nướcKhông, dùng nhịp vào việc khác
Quân khác của mìnhBị kéo về một gócỞ lại vị trí, hoặc được nâng lên
Tướng nhàThường yếu đi vì quân che bị rútGiữ nguyên hoặc chắc hơn
Thế cờ sau đóNếu cứu thất bại, thường thua nặngThiếu quân nhưng còn thế

Điểm mấu chốt nằm ở dòng cuối. Cố cứu là một nước liều được ăn cả ngã về không: nếu thành thì giữ được quân, nếu hỏng thì mất cả quân lẫn thế. Buông là chấp nhận một kết quả chắc chắn kém hơn một chút nhưng không có rủi ro sụp đổ. Khi khả năng cứu thành công thấp, lựa chọn thứ hai gần như luôn tốt hơn.

Cố cứu ngoài đời trông thế nào

Một cửa hàng nhỏ nhập một lô hàng không bán được. Chủ cửa hàng đổ thêm tiền quảng cáo, giảm giá sâu, thuê thêm người bán, cuối cùng vẫn tồn hàng, lại hụt vốn cho mặt hàng đang bán chạy. Một nhóm làm dự án đã biết hướng đi sai từ tháng thứ hai nhưng tiếp tục vì đã đầu tư nhiều, kéo cả những người giỏi nhất vào cứu. Cấu trúc giống hệt ván cờ của chị Hằng: một quân bị vây, kéo theo ba quân khác.

Câu hỏi để thoát là câu hỏi người chơi cờ có kinh nghiệm tự hỏi: nếu bây giờ không có quân này trên bàn, mình sẽ dùng những nước sắp tới để làm gì. Nếu câu trả lời là có việc tốt hơn để làm, thì những nước dành để cứu là những nước bị lấy khỏi việc tốt hơn ấy.

Buông có tính toán cũng áp dụng được: trước khi dừng một dự án, xem có thể giữ lại phần nào có giá trị, bài học, khách hàng, công cụ đã làm. Một lô hàng tồn có thể bán lại cho bên khác thay vì vứt đi. Đó là cách để quân sắp mất ăn thêm được một con tốt trước khi rời bàn.

Thí quân chủ động khác để mất quân thế nào

Có người sẽ hỏi: người chơi giỏi vẫn bỏ quân đấy thôi, vậy buông quân với thí quân khác gì nhau. Khác ở thời điểm và ở người cầm quyền quyết định. Thí quân là bạn chủ động đưa một quân cho đối phương ăn để đổi lấy thứ bạn đã tính trước: nhịp tấn công, một lộ thông, một nước chiếu. Buông quân là bạn đã lỡ để quân bị vây, và giờ chọn cách mất ít nhất.

Hai việc dùng chung một câu hỏi: mất quân này thì mình được gì. Khi thí quân, câu trả lời có trước nước đi. Khi buông quân, câu trả lời được tìm ra sau, trong lúc quyết định không cứu nữa. Người mới thường chỉ quen một chiều: hoặc không bao giờ bỏ quân, hoặc bỏ quân bừa với hy vọng có đòn. Người có kinh nghiệm thì coi quân là công cụ, dùng được thì giữ, hết dùng được thì đổi lấy thứ khác.

Bài học chung cho cả hai là đừng gắn tình cảm với từng quân. Một con xe không có giá trị cố định; nó đáng giá bao nhiêu tuỳ vào việc nó đang làm được gì trên bàn lúc này.

Tập thói quen biết buông

Thói quen này khó tập vì đi ngược bản năng giữ của. Mấy cách sau giúp bạn làm quen dần trên bàn cờ trước khi mang ra đời.

  • Khi xem lại ván, tìm những lần mình cố cứu quân và đếm xem đã kéo theo bao nhiêu quân khác, bao nhiêu nhịp.
  • Chơi vài ván tập với luật: khi một quân bị vây, phải nói ra một kế hoạch dùng những nước ấy vào việc khác, rồi mới được quyết định cứu.
  • Đặt cho mình một ngưỡng: nếu cứu cần hơn hai nước mà đối phương chỉ cần một, thì buông.
  • Khi chơi với trẻ trong nhà, để trẻ hỏi câu sao không bỏ quân đó luôn, và trả lời thật lòng.

Ngưỡng hai nước không phải là luật đúng cho mọi thế cờ, nhưng nó giúp bạn có một điểm dừng rõ ràng thay vì cứ thêm một nước rồi lại một nước. Ngoài đời cũng nên đặt ngưỡng trước khi bắt đầu một việc: làm tới mốc nào mà không thấy kết quả thì dừng lại xem xét.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết một quân bị vây đã hết cứu?

Dấu hiệu thường gặp là quân ấy không còn đường rút, đối phương chỉ cần một nước để ăn trong khi bạn cần nhiều hơn một nước để cứu, hoặc việc cứu buộc bạn rút quân che tướng. Khi các dấu hiệu này xuất hiện cùng lúc, buông thường tốt hơn.

Buông quân có phải là chấp nhận thua không?

Không. Buông một quân để giữ thế và giữ nhịp thường giúp ván cờ còn dài và còn cơ hội. Cố cứu mà thất bại mới là cách dễ thua nhất, vì bạn mất cả quân lẫn thế cờ cùng lúc.

Quân sắp mất có nên đi ăn thêm gì trước không?

Nên xem xét. Nếu quân sắp mất có thể ăn một con tốt hay một quân phòng thủ của đối phương trước khi bị ăn, mất mát của bạn giảm đi đáng kể. Nếu không ăn được, đặt nó ở chỗ làm vướng đối phương thêm một hai nước.

Vì sao quân càng mạnh lại càng khó buông?

Vì người chơi biết giá trị của quân mạnh như xe, nên sẵn sàng đổ thêm quân để cứu. Nhưng giá trị của quân phụ thuộc vào việc nó làm được gì lúc này; một con xe bị vây không ra được thì gần như không làm được gì.

Bài học cố cứu quân áp dụng cho công việc thế nào?

Trước khi đổ thêm nguồn lực vào một việc đang hỏng, hỏi: nếu không có việc này, mình sẽ dùng nguồn lực đó vào đâu. Đồng thời đặt mốc dừng ngay từ đầu, và khi dừng thì cố giữ lại những phần còn giá trị.

Có nên dạy trẻ biết buông quân khi chơi cờ không?

Nên, và trẻ thường hiểu nhanh hơn người lớn vì ít tiếc công sức. Người lớn có thể hỏi trẻ quân này còn làm được gì không, rồi để trẻ tự quyết. Không cần khen chê đúng sai, chỉ cần cùng xem ván cờ đi tiếp ra sao.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138