DaiCuc.comĐại Cục
Đại cục trong gia đình

Chuẩn bị cho những năm khó của gia đình: khi mất việc, ốm đau, con vào cấp cùng lúc

Những năm khó của gia đình thường không tới riêng lẻ. Cách chuẩn bị khi còn yên: quỹ dự phòng theo nguyên tắc, thứ tự cắt chi, phân vai và cách giữ tinh thần cả nhà.

A Vietnamese mother and teenage son repairing a leaking tin roof together after rain in a Mekong Delta village in Can Tho, low angle, overcast soft light

Những năm khó của gia đình hiếm khi tới riêng lẻ: một người mất việc đúng năm con vào cấp, cha mẹ ốm đúng lúc khoản vay đến hạn. Chuẩn bị cho năm khó nghĩa là khi đang yên, cả nhà đã biết sẵn ba thứ: tiền dự phòng ở đâu và dùng thế nào, khoản chi nào cắt trước, và mỗi người làm gì khi có biến.

Người đánh cờ trung cuộc không đợi tướng bị chiếu mới lo phòng thủ; họ giữ sẵn một hai quân ở gần tướng ngay cả khi đang tấn công. Bài này nói về những “quân phòng thủ” của một gia đình. Phần tiền chỉ nêu nguyên tắc chung, không phải lời khuyên vay mượn hay đầu tư; mỗi nhà cần tự tính theo hoàn cảnh của mình.

Vì sao năm khó hay tới thành chùm

Nhìn từ ngoài, có vẻ như xui xẻo cứ kéo nhau tới. Thật ra có những lý do khá đời thường. Một người mất việc thì cả nhà căng thẳng, ngủ kém, sức đề kháng giảm, dễ ốm. Một người ốm dài thì người còn lại phải nghỉ làm nhiều, công việc lung lay. Con vào cấp mới cần chi nhiều đúng vào những tháng ấy. Các đường đời trong nhà nối với nhau, một đường chùng xuống kéo các đường khác.

Cũng có những chùm đoán được trước nếu nhìn trục thời gian: những năm con chuyển cấp, những năm cha mẹ bước qua tuổi tám mươi, những năm khoản trả góp lớn nhất. Khi đặt các mốc này lên giấy, nhiều gia đình bất ngờ khi thấy hai ba mốc lớn rơi vào cùng một năm.

Hiểu điều đó, việc chuẩn bị bớt giống “lo xa vô ích” và giống hơn việc người đánh cờ để ý điểm yếu của mình. Không ai biết đối phương sẽ tấn công lúc nào, nhưng ai cũng biết chỗ nào của mình mỏng nhất. Năm khó của gia đình thường đánh vào đúng chỗ mỏng nhất: nhà chỉ có một nguồn thu, nhà không có ai thay người chăm, nhà không có đồng nào để riêng. Tìm ra chỗ mỏng của nhà mình là bước đầu tiên, trước cả việc để dành tiền.

Quỹ dự phòng: vài nguyên tắc, không phải công thức

Quỹ dự phòng để mua thời gian, không phải để sinh lời. Mục đích của nó là cho cả nhà vài tháng để tìm việc mới, để chữa bệnh mà không phải quyết vội. Vì thế nó cần để ở chỗ rút ra được nhanh, an toàn, chứ không cần lãi cao.

Đo bằng số tháng sống, không đo bằng số tiền. Thay vì đặt mục tiêu một con số, hãy tính quỹ đủ cho bao nhiêu tháng chi tiêu thiết yếu của nhà mình. Nhà chỉ có một người đi làm hoặc làm nghề thu nhập thất thường thường cần nhiều tháng hơn nhà có hai nguồn thu ổn định.

Bắt đầu nhỏ vẫn hơn không bắt đầu. Nhiều nhà nghĩ phải có khoản lớn mới gọi là quỹ, nên không bao giờ bắt đầu. Một khoản nhỏ để riêng đều đặn mỗi tháng, không đụng tới cho việc khác, đã thay đổi cách cả nhà đối diện một tháng khó.

Thống nhất trước khi nào được dùng. Quỹ chỉ dùng cho mất thu nhập, ốm đau, sự cố lớn trong nhà. Không dùng cho món đồ đang giảm giá hay chuyến đi chơi. Nói rõ điều này giữa hai vợ chồng để không ai thấy người kia “lấy trộm” quỹ.

Không thay được bảo hiểm y tế. Quỹ dự phòng của gia đình là lớp phòng thủ thứ hai. Lớp thứ nhất là bảo hiểm y tế cho mọi người trong nhà, nhất là cha mẹ già và trẻ nhỏ. Kiểm tra thẻ còn hạn là việc đáng làm ngay.

Thứ tự cắt chi khi thu nhập giảm

Lúc thu nhập giảm đột ngột, cắt chi vội vàng thường cắt nhầm chỗ: cắt tiền thuốc của bà vì nó lớn, giữ gói truyền hình vì nó nhỏ. Bàn sẵn thứ tự khi còn bình tĩnh giúp tránh điều đó.

MứcLoại chiVí dụGhi chú
Cắt đầu tiênChi thêm, chi theo thói quenĂn ngoài, đồ mua chưa cần, các gói dịch vụ ít dùngCắt ngay từ tháng đầu, ít ảnh hưởng tới ai
Cắt thứ haiChi có thể dờiSửa nhà, đổi đồ dùng, du lịch, học thêm không thiết yếu của người lớnDời có hẹn, không huỷ hẳn
Cân nhắc kỹChi cho con có thể giảm mứcLớp năng khiếu, học thêm nhiều mônBàn với con, giữ một hai thứ con thật sự cần
Giữ tới cùngChi thiết yếuĂn uống, thuốc men, học phí chính, tiền nhà, bảo hiểm y tếĐây là thứ quỹ dự phòng sinh ra để bảo vệ

Điều đáng chú ý là dòng thứ ba. Nhiều gia đình cắt sạch mọi thứ của con trước tiên vì nghĩ con chưa hiểu chuyện. Thực tế, giữ cho con một hoạt động con yêu thích trong năm khó giúp con đỡ hoang mang hơn rất nhiều, và chi phí thường không lớn bằng những khoản người lớn quên cắt.

Tình huống: một năm khó ở Đồng Nai

Một gia đình giả định ở Đồng Nai: chồng làm công nhân lâu năm ở một nhà máy, vợ bán hàng tạp hoá nhỏ trước nhà, hai con đang học lớp năm và lớp chín. Đầu năm, nhà máy cắt giảm, chồng mất việc. Ba tháng sau, mẹ của vợ ở Tây Ninh bị tai biến nhẹ.

Năm trước đó, sau một lần thấy hàng xóm điêu đứng vì chuyện tương tự, hai vợ chồng đã ngồi lại một buổi tối. Họ để riêng một khoản nhỏ mỗi tháng trong một tài khoản riêng, viết ra thứ tự cắt chi, và thống nhất nếu một người mất việc thì người kia không phải lo tiền một mình trong ba tháng đầu. Khoản để riêng không lớn, nhưng đủ để người chồng không phải nhận việc đầu tiên tìm được với lương thấp, mà có thời gian học thêm một nghề sửa chữa điện lạnh.

Khi mẹ vợ ốm, người chồng đang ở nhà nên thay vợ trông hàng, vợ về Tây Ninh chăm mẹ hai tuần. Con lớn lớp chín được nói thật về tình hình, tự nhận trông em buổi chiều. Năm đó cả nhà không dư dả gì, nhưng không ai phải vay nóng, không ai cãi nhau vì tiền. Thứ cứu họ không phải số tiền, mà là việc đã bàn trước.

Phân vai khi có biến: ai làm gì

Lúc có biến, người ta hay làm cùng một việc: cả nhà lo cho người ốm, không ai để ý con, không ai trả hoá đơn. Viết sẵn vai giúp tránh chuyện đó.

  • Người giữ nguồn thu chính trong giai đoạn khó: ai tiếp tục đi làm hoặc làm thêm, và cả nhà bảo vệ giờ giấc của người đó.
  • Người lo việc trong nhà và con: đưa đón, bữa ăn, theo dõi việc học. Vai này hay bị coi nhẹ nhưng giữ cho con không bị xáo trộn.
  • Người lo việc lớn đang xảy ra: đi tìm việc, chăm người ốm, làm giấy tờ.
  • Người giữ sổ: ghi các khoản thu chi trong giai đoạn khó, mỗi tuần nhìn lại một lần.
  • Người giữ liên lạc với họ hàng: một người trả lời các cuộc gọi hỏi thăm, để người đang lo việc lớn không bị cuốn vào giải thích.

Nhà ít người thì một người kiêm nhiều vai, không sao. Điều quan trọng là không có vai nào bị bỏ trống, và mỗi người biết rõ phần của mình. Trong cờ, quân nào cũng có việc thì thế cờ khó vỡ.

Đánh dấu những năm khó đoán trước được

Không phải năm khó nào cũng bất ngờ. Một phần lớn có thể nhìn thấy từ xa nếu chịu ngồi đánh dấu. Làm theo các bước dưới đây trong một buổi tối, với một tờ giấy và tuổi của mọi người trong nhà.

  1. Kẻ mười cột cho mười năm tới. Ghi tuổi của từng người ở mỗi cột.
  2. Đánh dấu các năm con chuyển cấp hoặc thi vào lớp mười, vào đại học: đây là những năm chi nhiều và cả nhà căng thẳng.
  3. Đánh dấu những năm cha mẹ hai bên bước qua tuổi bảy mươi lăm, tám mươi: khả năng cần chăm sóc tăng lên rõ.
  4. Đánh dấu các khoản lớn đã biết: hết hạn hợp đồng thuê nhà, khoản trả góp kết thúc hoặc tăng, xe cần thay.
  5. Đánh dấu những năm công việc của ai đó có rủi ro: hợp đồng ngắn hạn, ngành đang thu hẹp, tuổi gần nghỉ hưu.
  6. Tìm năm có từ ba dấu trở lên. Đó là năm cần chuẩn bị sớm nhất: tích quỹ trước, tránh đặt thêm việc lớn vào đúng năm đó.

Sau bước cuối, nhiều nhà nhận ra mình suýt đặt một quyết định lớn như sửa nhà hay đổi việc đúng vào năm đông dấu nhất. Dời quyết định ấy một hai năm thường là cách rẻ nhất để làm năm khó nhẹ đi, không tốn đồng nào.

Giữ tinh thần cả nhà: phần không ai tính tới

Năm khó không chỉ là năm thiếu tiền. Đó còn là năm mọi người dễ cáu, dễ nói lời nặng, dễ thấy mình là gánh nặng. Người mất việc thường xấu hổ, ít nói, hoặc ngược lại hay nổi nóng. Trẻ con nghe được nhiều hơn bố mẹ tưởng và tự đoán ra những điều tệ hơn sự thật.

Vài việc nhỏ giúp giữ tinh thần: vẫn giữ bữa cơm tối chung dù đạm bạc hơn; nói với con sự thật ở mức con hiểu được, kèm theo kế hoạch của bố mẹ; giữ một thói quen vui nho nhỏ như một buổi đi bộ cuối tuần, một ván cờ sau bữa tối. Không ai nên bị biến thành “người có lỗi” trong năm khó, kể cả khi đúng là quyết định của người đó dẫn tới khó khăn. Trách móc trong năm khó giống như tự bỏ thêm một quân khi đang bị vây: không đổi được thế cờ, chỉ làm mình yếu thêm.

Và khi năm khó qua đi, hãy ngồi lại nhìn lại một lần: điều gì đã giúp, điều gì nên chuẩn bị tốt hơn. Đó là lúc tốt nhất để sửa kế hoạch cho lần sau, vì mọi người còn nhớ rõ cảm giác của những tháng ấy.

Câu hỏi thường gặp

Quỹ dự phòng gia đình nên đủ cho bao nhiêu tháng?

Không có con số chung cho mọi nhà. Nhà có hai nguồn thu ổn định có thể cần ít tháng hơn, nhà chỉ một người đi làm hoặc thu nhập thất thường thì cần nhiều hơn. Nên tính theo chi tiêu thiết yếu của chính nhà mình và bắt đầu từ mức nhỏ.

Có nên nói với con khi bố hoặc mẹ mất việc?

Nên nói với con ở mức con hiểu được, kèm theo kế hoạch của bố mẹ. Con lớn từ lớp sáu trở lên có thể biết nhiều hơn và nhận một phần việc nhỏ. Giấu hoàn toàn thường khiến con tự đoán ra những điều đáng sợ hơn sự thật.

Khi khó khăn nên cắt khoản chi nào trước?

Cắt những khoản chi thêm và chi theo thói quen trước, rồi tới những khoản có thể dời như sửa nhà, du lịch. Giữ tới cùng các khoản thiết yếu như ăn uống, thuốc men, học phí chính, tiền nhà và bảo hiểm y tế.

Người mất việc cảm thấy xấu hổ thì người nhà nên làm gì?

Tránh nhắc lại nguyên nhân mất việc, giao cho người đó một vai rõ ràng trong nhà để họ thấy mình vẫn có ích, và giữ những sinh hoạt bình thường như bữa cơm chung. Lời động viên nên cụ thể, không chung chung.

Có nên vay mượn họ hàng khi gặp năm khó?

Bài này không đưa lời khuyên vay mượn. Nếu gia đình cân nhắc chuyện đó, nên thống nhất giữa vợ chồng trước, nói rõ số tiền, thời hạn và cách trả với người cho vay, để giữ được cả tình thân lẫn sự sòng phẳng.

Làm sao bắt đầu chuẩn bị khi gia đình đang ổn?

Chọn một buổi tối yên, hai vợ chồng cùng viết ra ba thứ: khoản để riêng mỗi tháng dù nhỏ, thứ tự cắt chi khi thu nhập giảm, và ai làm gì nếu một người mất việc hoặc ốm. Một trang giấy là đủ để bắt đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138